بر اساس گزارش رسانهها و منابع محلی، روز جمعه ۲۱ حمل ۱۴۰۵ هرات شاهد یک فاجعه دیگر بود. افراد مسلح ناشناس، گروهی از شیعیان را در روستای دهمیری از توابع ولسوالی انجیل هرات، به رگبار بسته و دهها نفر را کشته و مجروح ساختهاند. گزارشها حاکی است که در این قتلعام، تجمع کنندگان در یک مراسمی مذهبی- تفریحی بدون تفکیک، هدف قرار گرفتهاند و در نتیجه قربانیان شامل زنان، کودکان و سالخوردگان نیز میباشد. با اینکه در ظاهر وبسایتی منسوب به داعش شاخه خراسان مسئولیت این قتل عام را به عهده گرفته است مردم و نخبگان شیعه و نهادهای بین المللی مدافع حقوق بشر، نگران هستند که عامل مهندسی و اجرای چنین فجایعی که در طول دوره حاکمیت طالبان ادامه داشته است، کارکرد خود این گروه باشد.
ریچارد بنت گزارشگر حقوق بشر سازمان ملل در امور افغانستان، بخاطر بی اعتمادی به طالبان این کشتار را در چارچوب یک الگوی تکراری دیده خواستار بررسی مستقلانه این رویداد و مجازات عاملان آن گردید. واعظ زاده بهسودی یک روحانی متنفذ شیعه مستقر در کابل نیز با صدور بیانیه محتاطانه نوشته است:«حفظ امنیت جان هموطنان وظیفه اولیه، ضروری، حتمی و مسئولیت شرعی و قانونی آنان[طالبان] بوده، بجد میخواهم که عاملان فاجعه را بزودی دستگیر و به پنجه قانون بسپارند.». شورای علمای شیعه هرات نیز با صدور بیانیهای خواستار رسیدگی به این موضوع و مجازات عاملان شد. همچنین مردم عزادار در مراسم تشییع جنازه جانباختگان از طالبان خواستند که با ادای مسئولیت خود در قبال این قتل عام عاملان را شناسایی و مجازات کنند.
شیعه ستیزی آشکار طالبان
طالبان یک گروه مذهبی افراطی برخاسته از مدارس دیوبندی است که رویکرد شیعهستیزانه آشکار دارند و شیعه را به عنوان یک مذهب در افغانستان قبول ندارند. در این دوره از حاکمیت طالبان تعدادی از پیروان شیعه اسماعیلی در ولایتهای مثل بدخشان وادار به تغییر مذهب شدهاند. ملاهای حامی طالبان از تغییر مذهب پیروان اسماعیلی به عنوان گرایش آنها به اسلام یاد کردهاند. ندا محمد ندیم وزیر تحصیلات عالی این گروه و از افراد نزدیک به ملا هیبت الله، طی سخنرانی به صورت رسمی اعلام کرده که در افغانستان تنها پیروان مذهب حنفی زندگی میکنند. وزارت تحصیلات عالی طالبان نیز در تعهد نامه ۱۴ مادهای از دانشجویان میخواهند که رسما اعلام کنند پیرو مذهب سنی حنفی هستند و گرنه اجازه ورود به دانشگاهها را ندارند. از زمان بازگشت طالبان به قدرت، شیعیان هیچ نمایندهای در کابینه این گروه ندارند، تدریس فقه جعفری در دانشگاههای مناطق شیعی مذهب مثل بامیان تعطیل گردیده است. طالبان سیاست محدودسازی و اعمال فشار بر مناسک مذهبی شیعیان از قبیل عاشورا را اجرا کردهاند و کتابها و منابع مربوط به دیدگاه فقهی و مذهبی شیعیان را به عنوان کتب ظاله جمعآوری میکنند، اجازه خرید، فروش، ورود و عرضه در کتابخانهها را نمیدهند. طالبان حتی کتابهای درسی سایر رشتهها که توسط شیعیان تألیف شدهاند را ممنوع اعلام کردهاند. در تازهترین مورد وزارت تحصیلات عالی طالبان فعالیت دانشگاه خصوصی ابن سینا که یکی از دانشگاه پیشرو و معتبر شیعیان در کابل است را نیز تعلیق کرده است.
تداوم قتل عام شیعیان در دوره طالبان
سیاست اعمال فشار بر شیعیان تنها جنبه فرهنگی، مقرراتی و ساختاری نداشته بلکه حذف فیزیکی و قتل عام شیعیان نیز اجرا شده و ادامه دارد. این در حالی است که طالبان از زمان بازگشت به قدرت در ۲۰۲۱ مدعی هستند که امنیت سراسری را تأمین کردهاند و داعش جایگاهی در افغانستان ندارد. یافتههای «شبکه تحلیلگران بلاق» نشان میدهد تنها در سال نخست حکمرانی طالبان، ۲۲۲ نفر هزاره و شیعه در اثر حملات تروریستی کشته شدهاند. در میزان ۱۴۰۰ نمازگزاران شیعه در قندوز و قندهار آماج حملات تروریستی قرار گرفتند و بیش از صد نفر جان باختند. در میزان ۱۴۰۱ مرکز آموزشی کاج در غرب کابل مورد حمله قرار گرفت و بیش از ۵۰ نوجوان هزاره و شیعه کشته شدند. در طول سال ۱۴۰۲ شیعیان و هزارهها در مناطق مختلف دشت برچی کابل، جرئیل هرات و پلخمری بغلان، هدف حملات تروریستی قرار گرفتند و دهها نفر کشته شدند. در سنبله ۱۴۰۳ نیز گروهی از هزارههای شیعه در روستای قریودال دایکندی هدف حمله قرار گرفته ۱۴ نفر کشته شدند. آنچه اشاره شد تنها بخشی از حملات هدفمند علیه شیعیان و هزارهها است که در نزدیک به ۵ سال حاکمیت طالبان رخ داده و طالبان در هیچ یک از این موارد اقدام به بازداشت و مجازات عاملان نکردهاند.
نقش مشکوک طالبان در کشتار اخیر هرات
شاهدان محلی میگویند که طالبان پیش از این رخداد به مردم محل تذکر داده بودند که حضور زنان و کودکان در تجمعات تفریحی و زیارتی، خارج از خانه حرام و ممنوع است. طالبان از زمان بازگشت به قدرت زنان را علاوه بر محرومیت از کار و تحصیل از حضور در پارکها و محیطهای تفریحی نیز محروم ساختهاند. با این وجود مردم روستای دهمیری هرات در روزهای نخست فصل بهار ترجیح دادند با خانوادههای خود در محوطه زیارتگاهی برای استفاده از طبیعت گردهم آیند.
به نظر میرسد، با توجه به رویکرد شیعهستیزانه طالبان، حاکمیت این گروه در دو سطح دخیل در تداوم روند قتلعام شیعیان وهزارهها هستند. در سطح نخست گمانه سازماندهی و اجرای مستقیم مطرح است و طالبان برای رفع این اتهام هیچ اقدام قناعتبخشی انجام ندادهاند. اما در سطح دوم و در خوشبینانهترین حالت، حاکمیت طالبان، با موضوع تأمین امنیت شیعیان برخورد سهلانگارانه دارد و در عمل به گروههای تبهکار افراطی سیگنال میدهد که پیگرد و رسیدگی صورت نخواهد گرفت.
