بنفشه* برس آرایش را برمیدارد و زیر نوری که از پنجرهی کوچک انتهای اتاقش به خانه میتابد سایهای سبز رنگ را به پشت چشمان دختری میمالد که چند ساعت دیگر عروسیاش است. رنگها پی هم به صورت عروس جوان نقش میاندازد و چهرهاش زیباتر از قبل میشود.
بنفشه ۳۵ ساله است و پانزده سال تجربهی کار آرایشگری دارد. او در اتاق کوچک خانهاش که پشت اتاق نشیمن قرار دارد، زنان را مخفیانه آرایش میکند. او در این اتاق انواعی از لوازم آرایش را دارد، اما نمیتواند همیشه آنها را کنار آینه بچیند و زنان را آراسته کند. مشتریهای او همه زنند و مخفیانه به خانهی او میآیند، آنجا آرایش میشوند و دوباره برقعهای خود را پوشیده و میروند.
بنفشه برای مخفیکردن آرایشگاهش از طالبان، تدابیر ویژهای اندیشیده است. او قبل اینکه مشتری خود را ببیند، چهار طرف خانهی خود را بررسی می کند تا از سوی طالبان مشکلی برای او و مشتریاش خلق نشود. او میگوید که اگر بداند ممکن است در خانهاش با مشکل امنیتی از سوی ماموران طالب روبهرو شوند، سعی میکند که خودش به خانهی مشتری برود: «برای مخفیکردن کارم مشتریانم را از طریق شبکههای اجتماعی و تلفن دعوت میکنم، زیرا آنجا با نام مستعار هستم. آنها باید قبل از آمدن با من تماس بگیرند و از موقعیتشان مطمئن شوند، بعضی وقتها آنها را به خانهی دوستان نزدیکم دعوت می کنم و آنجا آرایششان میکنم.»
او سرپرست خانوادهی چهار نفری خود است. شوهرش بعد از حاکمیت طالبان از کار در یک ادارهی دولتی اخراج شد و دیگر نتوانست شغلی پیدا کند: «در تمام این سالها تلاش کردهام که خودم کار کنم و عاید داشته باشم، ولی حالا طالبان در برابر ما خیلی موانع ساختهاند.»
او سعی میکند که مشتریانش در مکانی ثابت جمع نشوند تا کسی شک نکند که آنجا یک آرایشگاه است.
او میگوید که بعد از فراغت از مکتب، برای پنج سال به پاکستان رفته و در آن سالها فنون آرایشگری را آموخته است: «از کودکی به فیشن و آرایشگری علاقه داشتم، اما خانوادهام تشویق میکرد که داکتر یا انجینر شوم.»
بنفشه در یک خانهی سه اتاقه در قندهار زندگی میکند و ماهانه ۸ هزار افغانی کرایه میپردازد. او در اتاق کوچک آرایشگری خود یک دستیار نیز دارد. دستیارش، نرگس*، ۲۲ ساله است و مثل بنفشه، بعد از فراغت از مکتب به آرایشگری رو آورده و توانسته است در مدت کوتاهی چیزیهای زیادی بیاموزد: «بنفشه برای من مانند مادر است. او به من یاد داد که چگونه آرایش کنم و چطور با مشتریان رفتار کنم.»
یازده ماه است که نرگس در آرایشگاه بنفشه کار میکند. او میگوید: «هر روز از هشت صبح تا هشت شب و بعضی اوقات تا ده شب در آرایشگاه به طور نظری و عملی درس میخواندیم. اما بعد از بستهشدن آرایشگاهها، مجبور شدیم مخفیانه به کارمان ادامه بدهیم.»
نرگس عضو یک خانوادهی شش نفره است و در کنار پدر کهنسال دهقانش به امور مالی خانواده کمک میکند. نرگس میترسد که مبادا طالبان روزی به خانهی بنفشه بریزند و او، استادش و مشتریانشان را بهخاطر آرایشگری بازداشت کنند: «وقتی مشتریان به خانه میآیند، بدون سروصدا به آنها اشاره میکنم که کجا بروند. وقتی تیار شدند، اجازه نمیدهم در لباس مجلسی یا لباس عروس از خانه خارج شوند.»
زنان افغانستان با وجود ممنوعیتها و تهدیدهای رسمی، به کار در آرایشگاهها ادامه میدهند. آنها شجاعانه در برابر محدودیتها مقاومت میکنند و بهدنبال زندگی بهتر و آزادانهترند.
فاطمه* عروس است و چند دقیقهی دیگر، پس از آراستهشدن، خانهی بنفشه را ترک میکند تا به خانوادهی شوهرش بپیوندد. او هم مثل هر زن دیگری، نگران آینده و بازار کار زنان در افغانستان است و نمیداند که آیا خواهد توانست کار کند یا نه: «من ازدواج میکنم، اما نمیدانم آیندهام چگونه خواهد بود. امیدوارم که شوهرم مرا حمایت کند و به من اجازه دهد که به کارم ادامه بدهم.»
این دختر جوان با خواهر کلانش نزد بنفشه آمده است تا آرایش شود: «خیلی نگران بودم که آخر چطور میتوانم عروسیام را بدون آرایش و زیبایی برگزار کنم. دوست داشتم زیبا به نظر برسم، برای همین آدرس بنفشه را پیدا کردم و بدون سروصدا به خانهاش آمدم تا کسی خبر نشود.»
او میگوید که با وجود اعلام چندبارهی طالبان در منطقهشان مبنیبر اینکه زنان نباید حتی به آرایشگاههای خانگی بروند، این خطر را پذیرفته تا محفل عروسیاش بهگونهای که دلش میخواهد برگزار شود. او میافزاید که زنان افغان خیلی بااستعدادند و مبارزهشان در برابر طالبان را با آراستگی و زیبایی ادامه میدهند: «من برایشان آفرین میگویم و خدا کند که تا آخر همین قسم قوی بمانند و به کار خود ادامه دهند.»
فاطمه امیدوار است که روزی طالبان افغانستان را ترک کنند و زنان نفس راحتی بکشند و به زندگی عادی برگردند: «فکر میکنم شاید یک روز بازهم مثل قبل آزاد باشیم و راحت زندگی کنیم.»
طالبان به تاریخ سوم سرطان ۱۴۰۲ فرمان دادند که از سوم اسد ۱۴۰۲ کار آرایشگاههای زنانه ممنوع خواهد بود و جواز و قراردادهای این سالونها بعد از تاریخ تعیینشده لغو خواهد شد. با این اعلان طالبان، کسبوکار بیش از ۶۰ هزار زن آرایشگر آسیب دید، ولی گروهی از آنان به کارهای مخفی روی آوردند.
یک منبع از اتاق پیشهوران افغانستان که آرایشگاهها در آن ثبت بوده است، در اوایل ممنوعیت کار آرایشگاهها به زنتایمز گفته بود که با فرمانِ جدید طالبان، ۱۲ هزار آرایشگاه در سراسر کشور تعطیل شده است. به گفتهی مسئولان اتاق پیشهوران افغانستان، سه هزار و ۲۰۰ باب از آن آرایشگاهها در کابل فعالیت داشته و باقی در ولایات دیگر بودهاند: «در سطح کشور اگر استفادهکنندگان از عواید هر سالون آرایشگری را حد اوسط پنج نفر در نظر بگیریم، با مسدودشدن سالونهای آرایشگری، تعداد ۳۰۰ هزار نفر از کار و درآمد محروم خواهند شد.»
نامها به دلایل امنیتی مستعار انتخاب شدهاند.
نیلگون فرزان نام مستعار خبرنگار زن در افغانستان است.
