این گزارش به‌گونه‌ی مشترک با گاردین نشر شده است.
فریده*، ۳۷ ساله، شبی با دندان‌دردی شدید از خواب بیدار شد. در روزهای بعد، درد شدیدتر شد: «دندان‌هایم سال‌ها بود که خراب شده بودند. دندان‌های کرسی در هر دو طرف دهانم خراب شده بود. شب‌ها خوابم نمی‌برد و به سختی می‌توانستم غذا بخورم.»
فریده و خانواده‌اش اوایل امسال از ایران برگشته بودند و در شهر هرات زندگی می‌کنند. مانند بسیاری از مهاجرانی که مجبور به بازگشت شده‌اند، آنها نیز برای پیدا کردن کار و عاید دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در وضعیت تنگ‌دستی آنها، مراجعه به داکتر به یک کار تجملی تبدیل شده بود، اما شدت درد دندان فریده را وادار کرد که در اوایل ماه جولای به یک کلینیک دندان در منطقه بکرآباد هرات مراجعه کند.
فریده از دوست، آشنا و فامیل خود پول قرض کرد و با سختی فراوان توانست ۲۵ هزار افغانی را تهیه کند؛ تا خود را از درد بی‌امان و همیشگی دندان نجات دهد. « برای خانواده‌ی ما تهیه‌ی این پول بسیار دشوار بود، اما با خودم می‌گفتم اگر دندان‌هایم درست شود، حداقل می‌توانم بدون درد یک لقمه نان بخورم.»
. داکتر دندانی که او را معاینه کرد گفت که چند دندان باید کشیده شود و با ایمپلنت یا دندان ساختگی جایگزین گردد. کلینیک برای فریده یک برنامه درمانی تعیین کرد که نیازمند چندین بار مراجعه و پرداخت پیشاپیش تمام مصارف تداوی بود.
با این حال، در جلسه سوم که قرار بود ایمپلنت‌ها گذاشته شوند، به او گفتند: «فعلاً نمی‌توانیم شما را تداوی کنیم. به خانه بروید، باز خودمان زنگ می‌زنیم چون یک مشکل پیش آمده است.»
فریده به خانه برگشت، اما نمی‌توانست به درستی نان یا آب بخورد. دو روز بعد با کلینیک تماس گرفت. آنها گفتند که دیگر امکان ندارد تداوی او تکمیل شود: «مکتوبی از وزارت امر بالمعروف و نهی عن المنکر آمده است که داکتران مرد دیگر اجازه ندارند مریضان زن را تداوی کنند. اگر وضعیت تغییر کند، به شما زنگ می‌زنیم.» پس از گذشت سه ماه، تداوی فریده هنوز ناتمام مانده است. او می‌گوید: «نمی‌دانم این محدودیت را کی برمی‌دارند. تداوی دندانم نیمه کاره مانده، بارها موقع خوردن غذا از شدت درد دندان‌ها گریه کرده‌ام. کاش همه‌ی پول را یکجا نپرداخته بودم که می‌شد با آن پول دنبال یک داکتر زن باشم.»
به تاریخ ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۵ طالبان اولین بار در ولایت قندهار به کلینیک‌های دندان دستور دادند که داکتران مرد نباید مریضان زن را تداوی کنند.
آن روز ماموران امر به معروف به کلینیک‌های دندان در شهر قندهار یورش بردند و مریضان زن را از کلینیک‌ها بیرون کردند. آنها به داکتران مرد که در حال تداوی مریضان زن بودند اخطار دادند که در صورت مشاهده‌ی بعدی آنها را زندانی خواهند کرد.
در این گزارش خبرنگاران زن‌تایمز در ولایات کندهار، کنر، لغمان، لوگر، زابل، نورستان، پکتیا، ننگرهار، بلخ، جوزجان، تخار، غزنی، هرات و کابل با زنان و داکتران در کلینیک‌های دندان و شفاخانه‌های دولتی گفتگو کرده‌اند.
اگرچه محدودیت تداوی زنان توسط داکتران مرد به گونه رسمی اعلان نشده، اما بر بنیاد گزارش‌های رسانه‌ای و گفت‌وگوهای گاردین و زن تایمز با زنان و داکتران، به نظر می‌رسد این ممنوعیت در سراسر کشور گسترش یافته است. داکتران دندان گزارش می‌دهند که این امر از سوی نیروهای امنیتی طالبان با یورش و اخطار به داکتران مرد تطبیق می‌شود و هشدار داده شده اگر مریضان زن در معاینه‌خانه‌هایشان دیده شوند، زندانی خواهند شد.
در بیشتر ولایت‌ها، داکتران مرد نیز مکتوب‌ها و هدایت‌هایی از سوی طالبان دریافت کرده‌اند که آنها را از معاینه مریضان زن منع می‌کند. داکتران می‌گویند که آنها مجاز نیستند مریضان زن را معاینه کنند یا به آنها مراقبت‌های عاجل ارائه دهند، مگر در شرایط ویژه؛ مانند حضور محرم شرعی مریض، یا انجام برخی از مراحل تداوی توسط نرس‌های زن.
صمیم*، داکتر جراحی که ۱۵ سال در یک شفاخانه دولتی در شمال افغانستان کار کرده است، می‌گوید: «ما اجازه نداریم مریضان زن را مستقیماً معاینه کنیم، چون محرم آنها نیستیم. هیچ تفاوتی ندارد که روند معاینه چقدر ساده یا حالت مریض چقدر وخیم باشد.»
این ممنوعیت‌های فزاینده به مرحله‌های غیرمنطقی و عجیبی رسیده است؛ به طوری که مسئولان در ولایت بلخ در شمال افغانستان، صدا کردن مریضان زن با نام اصلی‌شان را منع کرده‌اند. بر اساس گزارش‌ها، در ماه می، مسئولان به تمام شفاخانه‌ها، معاینه‌خانه‌ها و کلینیک‌ها دستور دادند که به جای نام زنان از کلمه «بی‌بی» استفاده کنند. آنها تأکید کردند که این دستور حتی باید در نسخه‌های طبی نیز رعایت شود.
رحیمه*، از ولایت کنر، می‌گوید یکی از اقاربش که زنی کهن‌سال است، مجبور شد صدها کیلومتر تا شهر قندهار سفر کند تا دندان‌هایش را تداوی کند، زیرا پسرش در آنجا یک کلینیک دندان داشت. شوهر این زن به او گفته بود که تمام داکتران کنر او را می‌شناسند و رفتن او نزد یک داکتر دندان مرد باعث شرم و بدنامی خواهد بود.
اقدامات سخت‌گیرانه طالبان برای جلوگیری از تداوی زنان در حالی صورت می‌گیرد که در عین حال مانع داکتر شدن خود زنان نیز می‌شوند. از ماه دسمبر ۲۰۲۴، زنان حق تحصیل در انستیتوت‌های طبی را از دست داده‌اند و داکتران شفاخانه‌ها تایید کردند که طالبان آنها را از استخدام کارمندان زن منع کرده است.
نوریه* که پنج سال می‌شود در یک کلینیک دندان در قندهار به حیث دستیار داکتر دندان فعالیت می‌کند، با زن‌تایمز به صورت تیلفونی صحبت کرد و گفت: «بعد از دستور امر به معروف به عدم تداوی زنان از سوی داکتر مرد، بخش زنانه کلینیک ما فعال‌تر شده است، اما تیم زنانه کلینیک هیچ کدام در این بخش تخصص نداریم. ما اجازه‌ی کشیدن دندان مریض را نداریم، لذا نیاز است که یک داکتر مرد متخصص حضور داشته باشد.»
نوریه می‌گوید که او و تیم زنانی که این کلینیک را اداره می‌کنند، همه قبل از بسته شدن انستیتوت‌های صحی به روی زنان، دوساله پروتز دندان را آموزش دیده بودند. آنها تجربه و دانش کافی در قسمت جراحی دندان ندارند؛ به همین دلیل، زنان مجبورند به یک داکتر متخصص مرد مراجعه نمایند. او می‌گوید که اگر طالبان دانشگاه‌ها را به روی زنان نبسته بود، حالا در شهرهای چون قندهار متخصصان زن در بخش دندان وجود داشت.
داکتران زن باقی‌مانده نیز از سوی طالبان مجبور به همراه داشتن محرم هستند. یک مریض زن می‌گوید با وجود اینکه همراه پدرش رفته بود، در معاینه‌خانه‌ای که نرس زن نداشت مجبور شد منتظر بماند تا یک زن دیگر با محرم‌اش مراجعه نماید. به او گفته شده بود که داکتر منتظر است تا یک مریض زن دیگر همراه با محرمش برسد تا در صورت بروز هر مشکلی، آن زن بتواند به او کمک کند، چون داکتر اجازه ندارد دست به مریض زن بزند.
زنان در حال حاضر یا باید با رفتن به تداوی، جان خود، داکتران و کلینیک‌ها را به خطر بیندازند، یا به سراغ کارکنان صحی زنی بروند که تجربه کافی ندارند، یا اینکه با دردهای خود بسازند.
یک مریض به گاردین و زن تایمز گفت: «نمی‌دانم این چه وضعیتی است. در شهری که حتی یک داکتر زن هم پیدا نمی‌شود، چطور می‌توانند این‌قدر محدودیت بگذارند؟ جان انسان‌ها اصلاً برایشان ارزش ندارد.»
با این حال، اظهارات ثبت‌شده با ادعاهای قبلی طالبان که گفته بودند داکتران معالج و مریضان زن از ممنوعیت‌ها مستثنی هستند، در تضاد است. در ماه فبروری امسال، مولوی حمدالله نعمانی، وزیر وزارت مخابرات طالبان، گفته بود که داکتران مرد هنگام تداوی مریضان زن، محرم شمرده می‌شوند.
به گفته نعمانی، داکتران مرد صلاحیت دارند که لباس زن را بیرون کنند و به بدن آنان دست بزنند.
نرگس*، که به صفت دستیار در یک کلینیک دندان در شهر جلال‌آباد، در شرق افغانستان کار می‌کند، می‌گوید برخی داکتران فردی را در بیرون از معاینه‌خانه می‌گمارند تا هنگام تداوی مریض زن، متوجه افراد طالبان باشد: «داکتر مرد ما گاهی به شوخی می‌گوید: بیایید یک چادری داخل معاینه‌خانه بگذاریم تا هر وقت طالبان آمدند، آن را بپوشم تا نفهمند که من مرد هستم.»
*نام‌ها مستعار اند.
ثنا عاطف*، هوسی اسماعیل خان*، سوفیا ملک*
