زن مهاجر، کودک خردسالش را در آغوش گرفته، دستش را آرام بر دهان او میگذارد تا گریهاش شنیده نشود. بیرون از خانه، پولیس پاکستان با لگدهایش به دروازه به شدت میکوبد. مریم (نام مستعار) و همسرش در گوشهای از خانه پنهان شدهاند، در حالی که میدانند مهلت ویزایشان گذشته و اگر در را باز کنند، پولیس پاکستان آنان را به جرم نداشتن اقامت قانونی بازداشت و اخراج خواهد کرد.
اما مریم تنها یک مهاجر نیست؛ او خبرنگاری است که روزگاری در افغانستان از رنج و مقاومت زنان مینوشت. حالا خود او به یکی از همان زنانی بدل شده است که از ترس، سکوت کرده است.
تبعیض، فقر و فراموشی
پس از سقوط حکومت افغانستان در آگست ۲۰۲۱، صدها زن خبرنگار و فعال رسانهای به پاکستان پناه بردند. بسیاری از آنان امیدوار بودند که در کشور همسایه، تا زمان رسیدن پاسخ از سفارتخانهها و سازمانهای بینالمللی، زندگی آرامتری داشته باشند. اما واقعیت برای بیشترشان تلختر از انتظار بود.
پاکستان برای بسیاری از این مهاجران، بهجای پناهگاهِ امن، به سرزمینی از بلاتکلیفی و فشار مضاعف تبدیل شده است. این گروههای آسیبپذیر، در مواجهه با خطراتی چون اخراج اجباری، مشکلات معیشتی و فشارهای روانی، در وضعیت بسیار دشواری قرار دارند. عواملی مانند قوانین سختگیرانه مهاجرتی ، تمدید نشدن ویزا، نبود حمایت مالی و خطر بازداشت، زندگی آنان را به کابوسی بیپایان تبدیل کرده است. برخی از خبرنگاران افغان در شهرهای اسلامآباد، کراچی و کویته بهصورت پنهانی زندگی میکنند؛ نه میتوانند آزادانه کار کنند و نه حتی در رسانهای محلی نام خود را بنویسند.
آنان میگویند که با پایان یافتن مهلت ویزایشان به آنان خانه اجاره داده نمیشود و اگر صاحبخانه و یا همسایهها بفهمند که خبرنگار هستند، به آنان به چشم جاسوس نگاه می کنند.
بر اساس گزارش کمیته حفاظت از خبرنگاران (CPJ) در ماه می ۲۰۲۵، روند اخراجهای خودسرانه در پاکستان، بسیاری از خبرنگاران افغان را در معرض خطر بازگشت اجباری به افغانستان قرار داده است؛ جایی که طالبان محدودیتهای شدید و سرکوبگرانهای بر فعالیت رسانهها، بهویژه زنان خبرنگار، اعمال کردهاند.
با این حال خبرنگاران و زنان در پاکستان با ترکیبی از موانع قانونی، اقتصادی، اجتماعی و روانی مواجه هستند که کار حرفهای و زندگی شخصی آنان را تحت تاثیر قرار داده است.
بیکاری، فشارهای روانی و تهدیدهای سایبری
در چنین شرایطی بزرگترین نگرانی این خبرنگاران، اخراج اجباری توسط دولت پاکستان است. گزارشها حاکی از آن است که پولیس پاکستان در مواردی به خانههای افغانها یورش برده و افراد فاقد مدارک معتبر اقامتی، از جمله خبرنگاران را بازداشت و اخراج کرده است. تمدید ویزای توریستی، که تنها راه قانونی ماندن آنهاست، دشوار شده و در مواردی با درخواستهای غیرقانونی چون رشوه همراه است.
علاوه بر مشکلات اقتصادی و خطر اخراج، خبرنگاران با تهدیدات روحی و روانی شدیدی مواجهاند. بلاتکلیفی و انتظار طولانیمدت برای بررسی پروندههای مهاجرتی، بسیاری از آنها را دچار افسردگی و اضطراب شدید کرده است. همزمان، تهدیدهای مرگ از سوی طالبان در فضای مجازی به این فشارها دامن زده و آن ها را در هراس دایمی نگه داشته است.
اکثریت قریب به اتفاق این خبرنگاران، به دلیل نداشتن اجازه کار قانونی و بالا بودن هزینههای زندگی، با بحران اقتصادی و بیکاری روبهرو هستند. آنان که زمانی صدای جامعه بودند، اکنون برای تأمین هزینههای زندگی، درمان و تمدید ویزا با دشواری دست و پنجه نرم میکنند.
علیرغم درخواستهای متعدد از سازمانهای بینالمللی حامی خبرنگاران و حقوق بشر، حمایتها اغلب محدود بوده و نتوانسته است خطرات ناشی از اخراج و مشکلات معیشتی این قشر آسیبپذیر را به طور کامل کاهش دهد.
سیاست اخراج
از اواخر سال ۲۰۲۳، دولت پاکستان فشار خود برای اخراج مهاجران غیرقانونی افغان را افزایش داده است. این سیاست با واکنشهای جهانی مواجه شده است، زیرا بازگشت به افغانستان برای بسیاری از این افراد به معنای مواجهه شدن با خطر جدی جانی است.
برای خبرنگاران، بازگشت به افغانستان به معنای سکوت اجباری، زندان، شکنجه و یا حتی مرگ است. برای زنان، به معنای بازگشت به زندگی بدون حقوق، آزادی و آینده است. زنان در افغانستان زیر سلطه طالبان حق کار و تحصیل ندارند. سازمانهای حقوق بشری بارها هشدار دادهاند که اخراج اجباری این افراد، نقض آشکار حقوق پناهندگان است.
جامعه جهانی؛ بیتفاوتی یا ناتوانی؟
پرسش مهم این است که جامعه بینالمللی چه مسوولیتی در سرنوشت این انسانها دارد؟ در حالی که کشورهای غربی از یکسو از حقوق بشر سخن میگویند و طالبان را محکوم میکنند، اما از سوی دیگر در عمل، سیاستهایشان در پذیرش پناهندگان افغان با کندی و محدودیتها همراه بوده است.
بسیاری از خبرنگاران و فعالان مدنی افغان که در فهرست خطر قرار دارند، هنوز منتظر تصمیم کشورهای ثالث هستند. فرآیندهای اداری طولانی، محدودیتهای سهمیهبندی و بیتوجهی سیاسی، باعث شده که این افراد در بلاتکلیفی باقی بمانند.
این وضعیت نیازمند توجه فوری جامعه بینالمللی است.در شرایطی که صدها هزار نفر به اجبار بازگردانده شده و میلیونها نفر دیگر با تهدید اخراج مواجه اند، یافتن راهحلهایی پایدار و انساندوستانه برای این بحران، یک ضرورت انکارناپذیر است. در این میان، خبرنگاران و اهالی رسانه که نقش حیاتی در پاسداری آزادی بیان و دموکراسی داشتهاند، سزاوار حمایت ویژه و حفاظت بینالمللی هستند.
