حمیده، ۲۶ ساله، در حیرتان نزدیک مرز ازبکستان زندگی میکند. در جریان قطع ۴۸ ساعتهی انترنت و تلیفون، او تنها کسی از میان دوستان فیسبوکیام در افغانستان بود که همچنان آنلاین بود.
وقتی برایش پیام فرستادم، گفت او از سیمکارت اوزبیکستانی استفاده میکند، بستههای انترنتی آن ارزانتر است و هم قطع آن برای طالبان دشوار. او گفت: «با ۵۰۰ افغانی، ۹۰ جی بی انترنت میگیرم.»
با وجود این که حمیده انترنت داشت، او نمیتوانست با نامزدش در بدخشان تماس بگیرد. در یک پیام روز سهشنبه گفت: «ما همه چیز مربوط به عروسیمان را از طریق تلیفون تنظیم کرده بودیم، حتی خریدها را با تماس ویدیویی انجام میدادیم. اما حالا دیگر نمیتوانم با او ارتباط برقرار کنم.»
از دوشنبه تا شام چهارشنبه، افغانستان شاهد نخستین قطع کامل ارتباطات انترنت و تلیفون بود. طالبان هیچ توضیح رسمی ارائه نکردهاند. اما ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس را که دلیل این قطع را «تبدیل خطوط کهنه فیبر نوری» عنوان کرده بود، رد کرد.
دو هفته پیشتر، مقامات طالبان در ولایت بلخ خدمات فیبر نوری را ممنوع اعلام کرده و دلیل آن را «جلوگیری از منکرات» خوانده بودند. اندکی بعد، سایر ولایات نیز به همین مسیر رفتند.
فرشته عباسی، پژوهشگر افغانستان در سازمان دیدبان حقوق بشر، در بیانیهای به تاریخ اول اکتبر گفت: «اقدام طالبان برای قطع انترنت، زندگی میلیونها افغان را متضرر کرده و آنان را از حقوق اساسیشان در دسترسی به آموزش، خدمات صحی و اطلاعات محروم ساخته است.»
پروازها از میدان هوایی کابل لغو شدند. تجارتهایی که به ارتباطات تلیفونی و آنلاین وابسته بودند، فلج شدند. یک باشندهی ولایت جوزجان، به زن تایمز گفت: «ما کاملاً کور شده بودیم، مثل آدمهایی در غارها.» او پس از وصل شدن مجدد انترنت روز چهارشنبه گفت: «ادارات دولتی بند بود. بانک ها بند، صرافی ها بند، مواد غذایی قیمت شده!»
اما قطع شدن انترنت و سیستم خدمات مخابراتی بیشترین ضربه را بر زنان وارد کرد؛ زنانی که همین اکنون از حقوق ابتدایی چون تحصیل و کار محروم ماندهاند.
آسیا، دانشجوی ۲۰ ساله حقوق در مزار شریف میگوید انترنت، تنها راه دسترسیاش به آموزش است. او گفت: «وقتی طالبان دانشگاهها را بستند، نمیتوانستم تحمل کنم که درسم همینجا تمام شود. درس آنلاین را شروع کردم و حالا در سمستر چهارم هستم.»
در صنف او، ۲۵ محصل از سراسر افغانستان اشتراک میکنند. اما صنف آنلاین آنها به مدت دو روز خاموش ماند.
به مدت دو روز، صفحهها خاموش ماند. او گفت: «دو روز نه صدای استادم را شنیدم، نه صدای همصنفیهایم! یکبار دیگر طالبان پل بزرگی میان دختران و رویاهایشان کشیدند تا هیچ دختری نتواند به رویای خویش برسد و قسمی ما را شکستند که زنده باشیم، اما زندگی نکنیم.»
دیدبان حقوق بشر تجربههای مشابهی را ثبت کرده است. یک استاد به این سازمان گفته بود از میان ۲۸ محصل در یک کورس آنلاین که ۱۸ تنشان زنانی در داخل افغانستان بودند، تنها ۹ نفر توانستند پس از آغاز قطع انترنت به صنف وصل شوند.
قطع انترنت همچنین ارتباط افغانهای داخل کشور با خویشاوندانشان در بیرون را که منبع حیاتی حمایت مالی و روحیاند، را نیز متاثر کرده بود.
زهره، ۲۸ ساله، در استرالیا زندگی میکند اما هر روز با مادر ۶۵ سالهاش در کابل تماس میگیرد. او گفت: «همان آخرین شب با هم صحبت کردیم، مریض بود. گفتم نگران نباش خودم متوجه ات هستم.»
زهره میگوید که او نتوانست برای دو روز پیهم با مادرش ارتباط برقرار کند و نزدیک بود از تشویش «دیوانه» شود. «دو شب اصلا خواب نشدیم. سردرد هستم. مادرم تنها ماند، نگرانم که مادرم چقدر به هر جا رفته باشه که چرا انترنت کار نمیده، چقدر مادرم تشویش کرده باشد. فشارش بالا رفته باشد. واقعا خیلی میترسم اگر این وضعیت دوام بیآورد، نمیفهمم چی خواهد شد اگر خدای ناخواسته مادرم را چیزی شود، چطور زندگی کنم؟»
نرگس، دانشآموز صنف یازدهم در هرات، بیش از دو سال بود که انگلیسی را بهصورت آنلاین میخواند. او میگوید روز نخست قطع انترنت، در میانهی یک امتحان هفتگی بود که انترنت قطع شد. او گفت: «آن لحظه برایم بسیار سخت و غیرقابل باور بود. دو روز در سکوت و انزوا گذراندم، بدون اینکه بتوانم کاری انجام دهم.»
مادرش که نتوانسته بود از وضعیت خواهر نرگس که در آلمان بود، اطلاعی به دست آورد، از نگرانی و تشویش دچار سردردی شده بود.
پس از بسته شدن مکتبها، نرگس میگوید که او دچار افسردگی شدید شده بود، اما آغاز آموزش آنلاین به او کمک کرد وضعیت روحیاش بهتر شود. او گفت: «اگر انترنت برای همیشه بند شود، دوباره دچار افسردگی میشوم. اما این بار، راه گریزی نخواهد بود.»
ایدا عثمان نیز در تهیه این گزارش همکاری کرده است.
