این گزارش بهگونهی مشترک با گاردین نشر شده است.
مرجانه* ۱۷ ساله روز سهشنبه ساعت ۷ شام با اضطراب پیش کمپیوترش نشسته بود و منتظر وصل شدن به صنف انگلیسیاش بود. او آموزش زبان انگلیسی را از اوایل ۲۰۲۴ به صورت آنلاین، از طریق گوگلمیت آغاز کرده و پنجروز در هفته، در این صنف اشتراک میکرد. اما در ۱۶ سپتامبر انترنت وایفای خانهشان قطع شده و تا کنون او نتوانسته است به صنف انگلیسیاش وصل شود.
مرجانه از طریق پدر و مادرش که آن روز اخبار میشنیدند، مطلع شد که انترنت فایبر نوری به دستور رهبر طالبان قطع شده است. او میگوید: «بسیار حس بد داشتم، گفتم مکتب بسته بود حداقل انترنت را قطع نمیکردند. تنها دلخوشیام همین صنفهای آنلاین بود.»
مرجانه در طول چهار سال گذشته در مکاتب خانگی و مدارس دینی زنانه نیز درس خوانده است، اما او آرزو دارد داکتر شود و میخواست از طریق آموزش زبان انگلیسی، برای بورسیههای تحصیلی آمادگی بگیرد. «میخواستم سند زبان بگیرم و به ادامهی تحصیل به خارج از کشور سفر کنم.» حالا مرجانه امیدوار است که بتواند درسهایش را از طریق انترنتی که توسط شرکتهای مخابراتی ارایه میشود، ادامه دهد. برای دسترسی به این انترنت، مرجانه نیاز به یک سیمکارت دارد، اما در قندهار، زنان و دختران اجازهی خرید سیمکارت را ندارند.
طالبان هفتهی گذشته به دستور رهبر شان، انترنت را در چندین ولایت افغانستان بهصورت مرحلهای قطع کردند؛ ابتدا روز دوشنبه انترنت فایبر نوری در ولایت بلخ قطع شد و سپس این محدودیت به ولایتهایی چون قندهار، هلمند، ارزگان، نیمروز، زابل، بغلان، تخار، قندوز، بدخشان، هرات و پروان نیز گسترش یافت. بیبیسی گزارش داده است که این تصمیم حدود دو هفته پیش در «نشست والیها» در قندهار گرفته شد؛ نشستی که به رهبری هبتالله آخندزاده برگزار شده و والیان بلخ، قندهار، ننگرهار و هرات نیز در آن اشتراک داشتند.
طالبان هدف از قطع انترنت فایبر نوری را «جلوگیری از منکرات» اعلام کردهاند. انترنت نامحدود و پرسرعت فایبر نوری امکان تماشای ویدیوها در پلتفرمهای مختلف و وصل شدن به فرصتهای آموزشی را برای بسیاری از دختران و زنانی که از آموزش محروم شدهاند، فراهم کرده بود. هرچند انترنت ارایه شده توسط شبکههای مخابراتی هنوز فعال است، اما کاربران انترنت در افغانستان میگویند سرعت آن به شدت کاهش یافته است. یک منبع از یکی از شرکتهای مخابراتی در جنوب افغانستان به زنتایمز گفته است که طالبان در نظر دارند این محدودیت را به خدمات انترنتی شرکتهای مخابراتی نیز گسترش دهند.
مریم* باشندهی شهر تالقان، از جنوری ۲۰۲۴ به اینسو به صورت آنلاین مصروف فراگیری دروس صنف یازدهم، آمادگی تافل و آموزش کمپیوتر بود که روز سهشنبه ۱۶ سپتامبر انترنت خانهشان قطع شد. مریم از یک هفته به اینسو خسته و مضطرب با انترنت مبایل سعی کرده است به صنفها وصل باشد. «به درسهای مکتب از طریق انترنت مبایل وصل شدم اما صدای استاد قطع و وصل میآمد.»
او میگوید که محتوای درس کودینگ بیشتر کارهای عملی است و هنگام آموزش باید هر شاگرد در کمپیوتر شخصی خود آنلاین باشد و انجام کارخانگیها بدون انترنت ممکن نیست. «در این یک هفته احساس روزهای اول سقوط را داشتم. حیران، ناامید و تنها کاری که توانستم مرور درسهای گذشته بود. اگر این وضعیت دوام پیدا کند من باز هم نمیتوانم از مکتب فارغ شوم. درسهای مهم مثل امتحان تافل و کودینگ را از دست خواهم داد.» خانوادهی مریم ماهانه در بدل ۱۱۰۰ افغانی از یک شرکت شخصی انترنت نامحدود فایبر نوری میگرفتند، اما حالا مریم میگوید حتی اگر انترنت مبایل کار کند، هزینهی آن دو برابر خواهد بود.
رویدا* ۲۵ ساله، از ولایت بلخ که دانشجوی سال دوم رشتهی حقوق در «دانشگاه آنلاین زن» است، میگوید آنها سمستر چهارم را تمام کرده و به زودی قرار بود که سمستر پنجم آغاز شود که طالبان انترنت پرسرعت فایبر نوری را قطع کردند. «روزی که خبر قطع انترنت را شنیدیم در وضعیتی بودم که نمیتوانم با کلمات بگویم که چقدر ناامید شده بودم. در گروه واتساپ صنفمان دخترها بیاندازه ناراحت بودند و دعا میکردند که فرمان قطع انترنت عملی نشود.»
رویدا میگوید که دانشگاه آنلاین تنها یک امکان برای پیشبرد درسها نبود، بلکه جایی بود که آنها روحیهی خود را مثبت نگه میداشتند. «بیشتر صنوف درسی ما از طرف شب بود. از ساعت هفت شب الی ده شب ما پشت به پشت صنف داشتیم که در همه صنوف به خوشی اشتراک کرده و با شنیدن صدای همدیگر خوشحال بودیم.» رویدا میگوید: «با قطع شدن انترنت طوری حس میکنیم که گویا سقف بالای سرمان نیز ویران شده باشد.»
سیما* ۳۴ ساله، در دانشگاه آنلاین زن رشتههای حقوق و اقتصاد را تدریس میکند. او می گوید «پنج درصد شاگردان از کشورهای چون پاکستان و ایران نیز اشتراک میکنند که آنها همچنان میتوانند ادامه دهند. اما از دختران داخل افغانستان شاید یک تعداد خیلی محدود بتوانند به درسها ادامه دهند، بقیه حتما متضرر خواهند شد.»
نوریه* ۴۱ ساله از هرات میگوید که او و دخترش هر دو آنلاین درس میخواندند و روز قطع شدن انترنت هردو سخت ناامید شده و گریستهاند. نوریه میگوید: «زندگی بدون انترنت مثل یک کابوس به نظرم میآید. به دخترم گفتم میرویم به یک کشور خارجی گدایی میکنیم اما دیگر به این کشوری که هرنوع امکان پیشرفت ما را میگیرد، نمیمانیم.»
در شرایط فعلی، دختران دانشجو و شاگردان مکتب در افغانستان همه متکی به کمکهای مالی خانوادههایشان برای تهیه هزینهی انترنت هستند، هزینهای که برای اکثر خانوادهها در افغانستان یک نوع مصرف «لوکس» به شمار میرود. سونیا* ۲۱ ساله باشنده ولایت بغلان که در برنامه خبرنگاری زنتایمز و یک دانشگاه آنلاین درس میخواند، میگوید: «تنها یک برادرم وظیفه دارد. پدر، مادر و خواهرهایم بیکار هستند. وایفای قطع شده و حالا خودم پنج جیبی انترنت در بدل ۴۰۰ افغانی فعال کردم که در دو هفته تمام میشود. انترنت مبایل خیلی قیمت است که فراهم ساختن آن در توان من نیست.»
