سحر با پنج طفل، یک بیک سرشانهای در کمپ مهاجران در نیمروز نشسته است و هنوز نمیداند چه کند و به کجا بروند.
او با چشمان اشکبار میگوید: «من در شیراز زندگی میکردم، شوهرم همانجا از دنیا رفت. با کارگاه خیاطی که راه انداخته بودم، نان پنج کودکام را درمیآوردم. سپردهگذاری کرده بودم، صد میلیون پول پیش خانه و وسایل خانه داشتم. حالا با دست خالی و همین یک کیف از ایران اخراج شدهام.»
او میگوید که نیمهشب، پولیس ایران بیخبر به خانهاش یورش بردند، و اجازه ندادند حتی لباس طفل یکسالهاش را بردارد.
سحر میگوید که او و کودکاناش را شش روز در اردوگاه شیراز زندانی کردند، و به عذر و التماسهایش پاسخ نمیدادند: «مرا با پنج بچه، گرسنه و تشنه در گرمای تابستان نگه داشتند. ایرانیها واقعاً ظلم میکنند. با افغانها مثل آشغال رفتار میکنند. ما را پرت کردند بیرون.»
در ماههای اخیر، ایران روند بازداشت و اخراج مهاجرین افغانستان را شدت بخشیده است. تا پیش از این، زنان به ندرت به طور اجباری از ایران اخراج میشدند. مردان، اغلب کارگران بدون مدرک، بیشتر در معرض بازداشت و اخراج بودند. اما به گفته مقامات مرزی افغانستان، در سال جاری این روند تغییر کرده است. از ماه مارچ تا می ۲۰۲۵، دستکم ۱۰۰ زن بدون همراه مرد تنها از یک گذرگاه مرزی ولایت نیمروز اخراج شدهاند. طی ۱۸ ماه گذشته، بیش از ۸۲۰ زن تنها از مرز نیمروز وارد افغانستان شدهاند.
سرعت اخراج اجباری مهاجران افغانستان از ایران در حال افزایش است. جایی که پیشتر تنها چندین خانواده در روز از مرز عبور میکردند، در اواسط ماه می و پیش از آغاز حملات هوایی اسرائیل، تا ۲۵۰ خانواده در روز از طریق گذرگاه پل ابریشم در ولایت نیمروز بازگردانده میشدند. تنها در یک روز (دوم جولای)، که گرما به ۵۲ درجه رسیده بود، ۱،۱۳۰ خانواده از مرز عبور کردند. حاجی ریاض، یکی از مقامات محلی طالبان در مرز در پیام صوتی به زنتایمز گفت: «برخی از هموطنان ما از شدت گرما و تشنگی جان باختهاند، چون در کمپهای مهاجران در ایران به آنها آب داده نمیشود و ما شاهد افزایش اخراج زنان هستیم.»
صحنه مشابهی در هرات نیز جریان دارد، جایی که خبرنگار زنتایمز روز پنجشنبه، سوم جولای، شاهد بیهوشی دو نفر در گذرگاه مرزی اسلامقلعه بود. مقامات مرزی در هرات تایید میکنند که در دو هفته گذشته دستکم ۱۳ جسد به آنجا رسیده است. هنوز مشخص نیست که آنها بر اثر گرما و تشنگی جان باختهاند یا در جریان حملات هوایی اسرائیل کشته شدهاند. با این حال، مقامات طالبان به زنتایمز تایید کردند که از زمان آغاز جنگ میان ایران و اسرائیل، و بهویژه پس از پایان آن، روزانه بیش از ۳۰ هزار نفر از طریق اسلامقلعه وارد افغانستان میشوند.
فریبا، ۲۲ ساله، روز پنجشنبه همراه با مادر بیمار خود از تهران به اسلامقلعه رسید. به آنان کمتر از ۲۴ ساعت برای ترک ایران فرصت داده بودند. دو برادرش در ایران ماندهاند، به امید آنکه حقوق پرداختنشده و پول پیش خانه خود را که جمعاً ۸۰ میلیون تومان میشود از صاحبکار و صاحبخانه بگیرند. او میگوید: «برادرهایم ماندهاند تا آن پول را بگیرند و من و مادرم اینجاییم. نمیدانیم به کجا برویم، چه کنیم، هیچ چیزی نداریم.»
کسانی که از گذرگاههای نیمروز و هرات وارد میشوند، تشنه، گرسنه، خسته و اغلب بیمارند. برخی نوزادان چند روزه با خود دارند، و کسانی ساعتها زیر آفتاب بدون آب پیادهروی کردهاند. بیشتر آنها نه پول، نه اسناد، و نه برنامهای برای اسکان مجدد در افغانستان دارند.
سحر میگوید افزون بر آزار و اذیت مهاجران در مرز، اخاذی به صورت رسمی نیز صورت میگیرد: «کارت بانکیام ۱۵ میلیون تومان داشت. از اردوگاه شیراز تا زاهدان چور کردند. برای یک بوتل آب ۵۰ هزار تومان، و برای ساندویچ سرد ۱۰۰ هزار تومان از ما میگرفتند. اگر کسی پول نداشت، بچهاش از گرسنگی گریه میکرد.»
او میگوید مدتی در اردوگاهی که بیشتر به زندان شباهت داشت، پهلوی تشناب زندانی بودند. «مریض شدم، بچههایم مریض شدند. نان نبود. برنج سفیدی میآوردند که حتی سگ هم نمیخورد. من فقط بهخاطر اولادهایم خود را قوی گرفتم. از آنها خواستم دو روز فرصت بدهند تا خانهام را تحویل بدهم، لباس جمع کنم. در جواب گفتند بروید، افغانهای کثیف، گم شوید به کشورتان.»
سحر درمورد زندگی و برنامهاش در افغانستان گفت: «در بغلان فقط یک مادر پیر دارم. حیران ماندهام با این پنج بچه کجا بروم، چه کار کنم؟ نگرانام که چه بلایی سر خودم و اولادهایام خواهد آمد. خرجشان را از کجا بیاورم؟ خاک به سر و دربدر شدم. تمام پول سپردهگذاری و پول پیش خانهام، و وسایل خانهام در ایران ماند.»
او میگوید که به مقامات طالبان درخواست یک قطعه زمین داده ولی جواب رد گرفته است: «گفتند تو با خودت مرد نداری! یک زن بدون محرم از کجا سرپناه و خرج برای اولادهایش پیدا کند؟»
اما این تنها روایت سحر نیست. خبرنگاران زنتایمز در ولایت نیمروز و ولایت هرات، با زنان بسیاری صحبت کردهاند که در وضعیت مشابه سحر اخراج شدهاند.
در اردوگاههای پذیرش مهاجران در مرزهای هرات و نیمروز، امکانات بسیار محدود و ابتدایی است. کارمندان موسسات کمکرسانی میگویند که خدمات درمانی محدود است و موسسات فقط میتوانند برای برخی از این زنان اقامت کوتاهمدت فراهم کنند. این کارمندان میگویند برای زنانی که بدون همراه مرد وارد میشوند، تقریباً هیچ شبکه حمایتی وجود ندارد. کارمند یک موسسه کمکرسان که نخواست ناماش در گزارش ذکر شود، در مرز نیمروز گفت: «زنان در حالت شکسته و خسته بر میگردند، و بسیاری از آنها دچار آسیب روانیاند. هیچ سیستمی برای حمایت از آنها پس از خروج از این اردوگاه وجود ندارد.»
اداره طالبان میگوید برای زنانی که بدون محرم اخراج میشوند، پناهگاه موقت و کمک حملونقل فراهم میکند. اما زنان بازگشته میگویند چنین کمکی دریافت نکردهاند. طبق قوانین طالبان، اغلب زنان مجرد از دریافت زمین، سفر به ولایت خود به تنهایی یا دسترسی به شغل محروماند.
بسیاری ناچارند به اقوام یا دوستان خود تکیه کنند. زنی که بهتازگی با نوزاد چهار روزهاش بازگشته بود، گفت چون شرایط رسمی برای دریافت کمک را نداشت، غذا و سرپناه به او داده نشد. «به من گفتند که تو واجد شرایط نیستی. مردی همراهات نیست. ولی طفلام فقط چهار روزه است. کجا بروم؟»
یکی از مقامات محلی در نیمروز به زنتایمز گفت که از مارچ تا ماه می ۲۰۲۵، نزدیک به ۲۵ هزار خانواده از طریق گذرگاه پل ابریشم به افغانستان برگردانده شدهاند. از این میان، دستکم ۵ هزار زن و بیش از ۲۵ هزار کودک بودهاند. سازمان بینالمللی مهاجرت (آی او ام) و دیگر نهادها کمکهای موقت در گذرگاههای مرزی ارایه میدهند، اما مسوولیت یا منابع لازم برای پشتیبانی بلندمدت را ندارند.
گروههای مدافع حقوق بشر میگویند اخراج اجباری زنانِ تنها به کشوری که حاکمان آن حق کار، آزادی حرکت، تفریح و تحصیل را از زنان گرفتهاند، خلاف قوانین بینالمللی مهاجرت و ناقض حقوق بشر است. آنها از حکومت ایران خواستهاند که اخراج اجباری افراد آسیبپذیر را متوقف کند و از جامعه جهانی نیز خواستهاند که برای حمایت از خانوادهها و افراد آسیبدیده از این اخراج اجباری اقدام کنند.
در همین حال، هر روز دهها اتوبوس پر از زنان، کودکان و مردان خسته و هراسیده از گذرگاههای مرزی ولایات غربی افغانستان به داخل کشور میآیند. برخی از اخراجشدگان سالمند و مریضاند، عدهای نوزاد دارند، و بسیاری تنها هستند.
نام اشخاص برای حفاظت از هویت مصاحبهشوندگان و گزارشگران تغییر یافته است. حماسه حقیقتیار و راد رادان نام مستعار خبرنگاران آزاد زنتایمز در افغانستان است.
این گزارش مشترک با گاردین نشر شده است.
