پس از سقوط جمهوریت بیکاری، تبعیض و فروپاشی نظام آموزشی آینده بسیاری از جوانان را بلعیده است، و گروهی از افراد برای فرار از واقعیت «تابلیت کا» مصرف میکنند. ظاهر تابلیت کا شبیه قرصهای دیگر است، اما مصرف تنها یکبار آن اثرات برگشتناپذیری بر مغز میگذارد.
برخی مصرفکنندگان تابلیت کا در گفتوگو با زنتایمز، از چگونگی افتادن به دام اعتیاد و اثرات آن بر زندگیشان سخن گفتهاند.
احمد*، زمانی دوستاناش را از سیگار منع میکرد، ولی حالا خودش معتاد شده است. او به زنتایمز گفت: «چارهای برای ما نمانده. این تنها راه برای تحمل اوضاع افغانستان است. اگر این زندگی است، فراموش کردناش گناه نیست.»
به گفته احمد، وقتی تابلیت کا مصرف میکند، خوشحالی دروغین برایاش دست میدهد: «چند لحظه خوشحال هستم و تمام غمهایم را فراموش میکنم. بسیار مهربان و اجتماعی میشوم و احساس قدرت میکنم. اما اگر استفاده نهکنم، دندان قروچه میکنم [ناخواسته دندانهایم بههم میخورد]. استخوانهایم درد میگیرد، توهم دارم، و بیخوابی شدید برایم رخ میدهد. گوشهنشین میشوم و از هیچکس خوشم نمیآید.»
او با یک تابلیت شروع کرد، اما حالا روزانه دو پاکت ۱۴تایی (یعنی ۲۸ قرص) مصرف میکند. «اول یک کپسول مرا نشه میکرد. حالا حتی با دو پاکت، هیچ حسی ندارم. هر پولی که از خانه میگیرم، اولین فکرم خرید این دوا است.»
دههها جنگ و فقر، شمار زیادی از افغانها را دچار آسیبهای روانی و فشارهای شدید روحی کرده است. با این حال خدمات صحی روانی بسیار محدود باقی ماندهاند. در سراسر کشور، تنها ۳۲۰ بستر در شفاخانهها برای بیماران روانی موجود است، و این شفاخانهها با کمبود شدید متخصصان آموزشدیده مواجهاند.
یک داکتر متخصص درمان اعتیاد درباره تاثیرات این قرص بر بیماراناش به زنتایمز گفت: «به مرور زمان، نه تنها موقعیت اجتماعیشان آسیب میبیند، بلکه سلامتیشان نیز به خطر میافتد. گردههایشان خراب میشود، آب بدنشان خشک میگردد، فشار خون و ضربان قلبشان بالا میرود. گاهی حتی به مرگ میانجامد.»
مصرف تابلیتکا با حاکمیت طالبان افزایش یافته است. دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در گزارشی در جنوری ۲۰۲۴ نوشته است که بهدلیل ممنوعیت کشت تریاک، تریاک و هرویین قیمتتر و تابلیتکا ارزانتر شده است. اداره مبارزه با جرایم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، پس از بررسی بیش از ۵۰۰ نوع تابلیتکای کشف و ضبط شده در افغانستان گزارش داده است که در همه انواع این قرصها متامفتامین وجود دارد، و برخی از آنها با هرویین یا داروهای ضد درد مانند ترامادول ترکیب شدهاند.
مفتی عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله طالبان، در یک کنفرانس خبری در مارچ ۲۰۲۴ گفت که ۳۷۷ کارخانه مواد مخدر کشف و تخریب شدهاند. اما واقعیت در خیابانها، چیز دیگری را نشان میدهد.
یک فروشنده که به دلیل مسایل امنیتی نهخواست ناماش فاش شود، به زنتایمز گفت: «با وجودی که طالبان ظاهراً با مصرف این مواد مخالفاند، اما از طریق بازار سیاه، این مواد بهدست مردم میرسد. طالبان کسانی را که به اتهام توزیع یا مصرف مواد بازداشت میکنند، در برابر پول آزاد میکنند.»
یک فروشنده دیگر، جوانی ۲۷ ساله و محصل دانشگاه در ولایت بامیان است. برادر بزرگتر این جوان که قاچاقبر حرفهای مواد مخدر است، تابلیت کا را از پاکستان و ولایت قندهار بهدست میآورد و از طریق رانندهها برای او میفرستد. او حالا حدود ۶۰۰ مشتری ثابت دارد. بعضیها خودشان برای خرید نزدش میآیند و به برخی دیگر، خود او مواد میرساند.
این فروشنده بامیانی تابلیت کا را به قیمت ۵۰ تا ۱۵۰ افغانی میخرد و با چند برابر سود میفروشد. قیمت فروش برای بعضیها ۲۰۰، برای برخی دیگر ۴۰۰ تا ۱۲۰۰ افغانی است. یک نوع این تابلیتها که اندازهاش بزرگتر از سکه پنج افغانیگی است و تاثیر نشهآور بیشتری دارد، تا ۲ هزار یا حتی ۳ هزار افغانی به فروش میرسد.
او سمستر قبل در خزان ۱۴۰۳ با گزارش مدیر دانشگاه و به همراه نیم کیلو چرس و چند تابلیت کا بازداشت شد، ولی بهخاطر آشنا و واسطهای که در وزارت دفاع داشت، در کمتر از ۲۴ ساعت دوباره آزاد شد. حالا همه میدانند که او مواد میفروشد، اما کاری از دستشان برنمیآید.
قیمت تابلیت کا در افغانستان طی سالهای اخیر کاهش چشمگیری داشته است. در سال ۲۰۰۸، هر قرص بین ۲۰ تا ۵۰ دالر به فروش میرسید، اما اکنون با قیمت ۲ تا ۳ دالر در دسترس جوانان قرار میگیرد. این کاهش قریب ۹۰ درصدی ناشی از افزایش تولید در کارگاههای زیرزمینی و نبود نظارت موثر بر بازار دارویی کشور است.
کاهش قیمت این قرصها باعث افزایش نرخ مصرف میان جوانان شده و نگرانیهای جدی در مورد سلامت عمومی را بههمراه داشته است. نبود نظارت موثر و افزایش تولید غیرقانونی این داروها، چالشی بزرگ برای نظام صحی افغانستان محسوب میشود.
فروشندهای که هشت سال است در دواخانه کار میکند، به زن تایمز گفت: « در حال حاضر، بازار این دوا در میان زنان، مردان بیکار، و نوجوانان بسیار داغ است. بسیاری از افراد از ملیگرامهای ۵۰ یا ۷۵ شروع میکنند و کمکم به ملیگرامهای بالاتر چون ۳۰۰ میرسند.»
فاتح ۲۳ ساله، زمانی که حکومت سقوط کرد، از صنف دوازده فارغ شده بود و میخواست ادامه تحصیل بدهد. اما پس از سقوط حکومت، امتحان کانکور داده نتوانست و روزهایاش پر از بیکاری و افکار ناراحتکننده شد.
او به زن تایمز گفت: «به دوا رو آوردم. اول از دواخانه گرفتم، اما حالا دیگر از دستفروشان میخرم. دیگر مثل قبل اثر ندارد. میدانم که این راه درست نیست، ولی چارهای ندارم.»
گروه بزرگی از جوانان افغانستان نه برای لذت بلکه برای گریز از واقعیتهای تلخ روزگارشان به اعتیاد پناه میبرند. درعین حال خیلی از این افراد چشمبهراه فرصتی برای نجات از اعتیادند، از جمله فرزانه، مادری که آرزو دارد روزی از بند اعتیاد رها شود و دوباره برای فرزندانش مادری کند.
یادداشت: برای حفظ امنیت مصاحبهشوندگان، نامها تغییر داده شدهاند.
