کاهش بودجه جهانی، بیتوجهی طالبان، و فروریختن نظام صحی، باعث شده است که جان خیلی از زنان باردار و کودکان بیمار به ساعت و شانس بسته شود.
جمعه، مردی جوان در یک روستای دورافتاده هرات ، همسر باردارش را نیمهشب، تا سینه در آب، از رودخانهای خروشان گذراند تا شاید به موقع به زایشگاه برسند. ۲۵ حوت ۱۴۰۳ بود. خاطره*، زن ۲۳ ساله، در ماه نهم بارداریِ نخستین فرزندش، با دردهای زایمان دستوپنجه نرم میکرد. فرزندی که برایش لباس دوخته و قنداق و نالین درست کرده بود.
کلینیک غریب آباد در ماه میزان ۱۴۰۳ بسته شد. آنها ناچار بودند به نزدیکترین کلینیک فعال در مرکز ولسوالی کشک رباط سنگی بروند. رودخانه خروشان راه ارتباطی مردم قریه را با مرکز ولسوالی قطع کرده بود.
جمعه خان*، همسر خاطره شاهد درد او بود، ولی نمیتوانست کاری کند. او میگوید: «یک روز کامل شاهد درد خاطره بودم. ساعت ۱۲ شب او را به دوش گرفتم و با هزار سختی از آب عبور دادم. هر دو تا سینه زیر آب بودیم.»
با عبور از آب سختی خاطره و همسرش به پایان نرسید؛ چون در آن وقت شب وسیله نقلیهای برای رفتن مرکز ولسوالی کشک یافت نمیشد.
جمعه خان به زن تایمز گفت: «در آن وقت شب ناچار خود را به خانه یکی از آشنایان رساندم و شب را تا صبح آنجا سپری کردیم. صبح با اولین موتری که گیرمان آمد، دربستی تا شهر هرات و زایشگاه مرکزی این ولایت خود را رساندیم.»
جمعه بالاخره بعد از ۲۴ ساعت، خاطره را که دورش یک کمپل پیچانده بود، روی دستانش به بخش عاجل زایشگاه رضاییه تحویل داد. داکتران این زایشگاه بعد از ۵ ساعت به جمعه خان اطلاع دادند که خاطره و طفلاش به دلیل تحمل درد زیاد زایمان جان دادهاند.
دونالد ترامپ در شروع کارش بخشی زیادی از کمکهای بشر دوستانه امریکا به افغانستان را قطع کرد، و در نتیجه نیمی از مراکز صحی در افغانستان تعطیل شده است.
ادوین سنیزا سالوادور، نماینده سازمان صحت جهانی در افغانستان میگوید تا قبل از این تصمیم ایالات متحده، ۱۰۶۸ مرکز صحی در افغانستان فعال بودند، اما از اوایل سال جاری میلادی تا کنون ۳۶۴ مرکز صحی بسته شده و تا فصل سوم امسال، ۲۲۰ مرکز دیگر غیرفعال خواهند شد.
در برج دلو زمستان پارسال زن بارداری حدودً ۴۰ ساله به نام هما*، به دلیل نبود کلینیک و مسدود بودن راه و بالا آمدن سطح آب رودخانه که مرز بین روستای غریب آباد و کلینیک مرکز ولسوالی بود، زایمانش را در فضای باز و در کنار رودخانه انجام داد.
فیض الله، همسر هما گفت: «حوالی ساعت دوی بعد از ظهر بود که خواستیم من و دو تن از زنان همسایه، هما را برای زایمان به کلینیک مرکز ولسوالی ببریم، اما موتری گیر نیامد و کسی حاضر نمیشد از آب رودخانه با موترش عبور کند. ما مجبور شدیم با تراکتور به سمت ولسوالی حرکت کنیم. سرعت تراکتور پایین بود و هر لحظه درد و گریه هما بیشتر میشد. کار به جایی رسید که دیگر نمیتوانست درد را تحمل کند و در نهایت فرزندم به کمک همان دو زن همراهمان بهصورت غیر حرفهای و پر خطر، در دشت به دنیا آمد. »
این مرد به خوبی از خطر و احتمال مرگ همسر و فرزندش با خبر بود ولی به گفته او، این تصمیم را به عنوان تنها شانس زنده ماندن هما گرفته بود. فیض الله گفت: «از این قبیل اتفاقات و زایمان در فضای باز و توسط افراد غیرمتخصص برای مردم روستایش پرتکرار بوده است. »
دفتر هماهنگکننده کمکهای بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) در اوایل ماه فبروری امسال اعلام کرد که در هر ۱۰۰ هزار زایمان در افغانستان، حدود ۶۰۰ زن جان میدهند، و این رقم سه برابر میانگین جهانی است.
یک منبع در شفاخانهای در هرات به زن تایمز گفت: «از ماه مارچ ۲۰۲۴ تا آخر ماه فبروری، حداقل ۸۰۰ مورد فوتی زنان و بیشتر از یک هزار مورد فوتی نوزادان را ثبت کردهاند. اکثر آنها حالت وخیم دارند، بهخاطری که دیر به شفاخانه آورده میشوند. اطفال یا در بطن مادر میمیرند و یا در اولین دقایق بعد از تولد. »
تنها این زنان باردار نیستند که قربانی تعطیلی مراکز صحی میشوند. سمیر*، کودک ۵ ساله از قریه شیرآباد، در سرطان ۱۴۰۳ بهدلیل دیررسیدن به شفاخانه، روی دستهای مادرش جان داد.
مرضیه مادر او به زن تایمز گفت: «اوایل او خون دماغ میشد. فکر میکردم از گرمازدگی باشد. بعد از دو هفته، یک روز از هوش رفت، و با خواهش و تمنا از همسایه خواستم تا ما را به کلینیک مرکز ولسوالی برساند. در آنجا به من گفتند که حال طفل وخیم است و باید به شفاخانههای شهر هرات منتقل شود. به همین خاطر به سمت شهر هرات حرکت کردیم اما در میانه راه پسرم جان داد. »
سمیر به دلیل استفاده از آب چشمه که دارای کرمهای زالو بود، دچار بیماریهای گوارشی شده بود. نبود امکانات کافی صحی در منطقهای که مردمش اکثرا دچار فقرند و توانایی تأمین هزینه انتقال به بیمارستانهای تخصصی در شهر هرات را ندارند، باعث مرگ سمیر شد. به گفته مرضیه، فرزندش در منطقه «ده شیخ پروانه»، حدود ۱۵ کیلومتری هرات، دیگر نفس نمیکشید.
به گفته یک مسئول صحی در هرات، تأثیرات قطع بودجه در ولسوالیهای دور از مراکز ولایات بیشتر است. به گفته او تلفات ناشی از عدم دسترسی به مراکز صحی در ولسوالیهای کشک کهنه، کشک رباط سنگی، چشت شریف و فارسی بیشتر از سایر مناطق هرات است.
صفی الله، ارباب روستای پایین ده در ولسوالی کشک رباط سنگی، به زن تایمز گفت: «برای حدود ۱۲۰ روستا در شمال شرق ولسوالی کشک رباط سنگی ، حالا حتی یک مرکز صحی وجود ندارد. »
او گفت که در طول شش ماه بعد از تعطیلی کلینیک، شاهد مرگ سه زن باردار و هشت طفل ۶ ماهه تا ۷ ساله در روستاهای اطراف بوده است: «آنها توانایی اقتصادی این را نداشتند تا به مراکز صحی ولسوالی یا مرکز شهر هرات منتقل شوند. »
به گزارش صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، تاکنون سه میلیون افغان دسترسی به خدمات درمانی را از دست دادهاند. این صندوق برآورد کرده که با کاهش بودجه صحی امریکا این رقم سه برابر شده و به ۹ میلیون تن خواهد رسید.
سخنگوی وزارت صحت طالبان به پرسشهای زنتایمز درباره میزان بودجه مورد نیاز برای پیشبرد خدمات صحی در افغانستان، اولویتهای اضطراری صحی و طرح احتمالی آن گروه برای مبارزه با بحران صحی، پاسخ نداد.
افغانستان که زمانی امید به بازسازی نظام سلامت را داشت، حالا در پیچوخم سیاستهای جهانی و بیتوجهی داخلی، زناناش را پیش از زایمان و کودکاناش را پیش از تولد از دست میدهد.
*نامها برای امنیت مصاحبهشوندگان تغییر یافته است.
