مریم* در اتاق کوچکی در کابل، پشت میزش نشسته و به صفحهی تلفنش خیره شده است. فروش آنلاین لوازم بهداشتی و آرایشی تنها منبع درآمد او در هشت ماه گذشته بوده است.
پیش از آنکه گروه طالبان به قدرت برسد، مریمِ ۳۰ ساله در یک مؤسسهی داخلی وکیل بود. معاش آن شغل به او کمک کرده بود تا برای خود و پسرش زندگی مستقل و مرفهی بسازد. اما وقتی طالبان به قدرت رسیدند و محدودیتهای سختگیرانه را بر زنان اعمال کردند، دنیای او زیرورو شد. مریم مانند هزاران زن دیگر، یک شبه کارش را از دست داد.
او برای دو سال در جستوجوی کار بود. به هر جای ممکن درخواست داده بود، اما هیچیک از تلاشهایش نتیجه نداشت. پس از آن به حمایت مالی برادرانش وابسته شد و حتی برای خرید یک قرص پرستامول باید پیش برادرانش دست دراز میکرد. زندگی برای مریم تلخ و نفسگیر شده بود.
درست زمانی که همهچیز ناامیدکننده به نظر میرسید، دریچهی امید بهروی مریم باز شد. برادرش از یک فرصت کاری آنلاین برای زنان خبر شده و به مریم گفته بود که یک شرکت لوازم بهداشتی و آرایشی ایرانی برای زنانی که اجازهی کار بیرون از خانه را ندارند فرصت کار آنلاین ایجاد کرده است.
مریم برای شروع کار به ۹ هزار افغانی سرمایه نیاز داشت تا به حساب آن شرکت بفرستد. با دشواری، این مبلغ را از برادرش قرض گرفت. پس از آن، دو ماه آموزش آنلاین دید تا اصول خرید و فروش آنلاین را بیاموزد. حالا هشت ماه است که مریم از طریق شبکههای اجتماعی لوازم آرایشی و بهداشتی میفروشد. حتی مشکلاتی مانند هزینهی بالای اینترنت و نبود سیستم بانکی دیجیتالی مانع کار او نشدند: «در حال حاضر، ماهانه سه تا سهونیم هزار افغانی درآمد دارم.»
هرچند که این مبلغ تمام هزینههای زندگی او و پسرش را تأمین نمیکند، اما مریم امیدوار است با افزایش مشتری، بتواند مصارف زندگیاش را تأمین کند.
مریم تنها نیست؛ پس از تسلط طالبان و اعمال محدودیتهای شدید بر کار زنان، بسیاری از زنان و دختران افغان به تجارت آنلاین روی آوردهاند. برخی مانند مریم لوازم آرایشی و لباس را آنلاین میفروشند. زحل*، دانشآموز صنف ۱۱، وقتی مکاتب دخترانه بسته شد، با کار آنلاین در شرکتی که محصولات بهداشتی میفروخت، آشنا شد، اما او نیز مانند مریم پولی برای سرمایهگذاری نداشت.
زحل میگوید: «بهدست آوردن رضایت پدر و خانوادهام دشوار بود. بعد از چند هفته با گریه و زاری توانستم مبلغی را از پدرم قرض بگیرم و باقی پول را مادرم از طریق یک قرضهی زنان که هر ماه مقداری پول جمعآوری میکردند، فراهم کرد.»
زحل، باشندهی بلخ، از یکونیم سال به اینسو به کار آنلاین مشغول است. او میگوید: «کار من در شبکههای اجتماعی است. آنجا محصولاتم را تبلیغ میکنم و ساعتها، روش استفاده از آنها را برای مشتریان توضیح میدهم تا قانع شوند و بخرند. در ماههای اول درآمدی نداشتم، اما حالا هر ماه شش تا هفت هزار افغانی درآمد دارم. بعضی ماهها حتی تا ده هزار افغانی هم فروختهام.»
ناهید*، دختری ۲۰ ساله از بلخ، پیش از آمدن طالبان نیمی از روز را در یک کارگاه خیاطی کار میکرد و نیم دیگر را برای یک رستورانت بولانی میپخت. او با تسلط طالبان، هر دو کارش را از دست داد. «ما خانوادهی شش نفرهایم. پدرم را در کودکی از دست دادم و مادرم سرپرست خانواده است. قبل از طالبان، وضعیت ما بهتر بود چون من و خواهرانم میتوانستیم در کنار مادر کار کنیم. ولی با آمدن طالبان همه چیز تغییر کرد.» او نیز مانند مریم و زحل، از طریق یکی از دوستانش با فرصت فروش آنلاین محصولات بهداشتی و آرایشی آشنا شد: «توانستم دختران زیادی را وارد کار آنلاین کنم. بهخاطر معرفی افراد جدید، شرکت مبلغ تشویقی به من داد و حالا ماهانه پنج تا شش هزار افغانی عاید دارم.»
چالشهای پیش رو
با وجود موفقیت نسبی برخی افراد در فروش آنلاین، بسیاری از زنان در انجام کار آنلاین دچار مشکلات شدهاند. طاهره*، ۳۲ ساله از ولایت هرات، میگوید که کار انلاینش را با سرمایه ۳۰ هزار افغانی شروع کرده بود، اما نتوانست مشتری جلب کند و کارش را متوقف کرد: «برای مدتی است که کارم متوقف شده است، چون از یک طرف هزینهی اینترنت بالاست و از طرف دیگر، مشتریان اعتماد نمیکنند. هنوز قسمتی از محصولات آرایشی در کنج خانهام مانده است. فروخته نتوانستم.»
فخریه*، ۳۳ ساله که از سال ۲۰۱۷ تاکنون در بلخ یک کارگاه خیاطی دارد، میگوید که پس از وضع محدودیتهای شدید بر کار زنان، به کار آنلاین روی آورده است. لباسهای دستدوزی میفروشد و میگوید عدم دسترسی مردم به اینترنت و تلفنهای هوشمند، فروش آنلاین و ایجاد بازار آنلاین را دشوار کرده است. به گفتهی فخریه، طالبان هر روز زنان کارآفرین را تحت فشارهای گوناگون قرار میدهند و این فشارها و محدودیتها حتی دامن فعالیت آنلاین زنان را نیز گرفته است. خانوادههای زنان کارآفرین تحت فشارهای امنیتی و اجتماعی ناشی از سیاستهای طالبانیاند، و درنتیجه از کسبوکار زنان کمتر حمایت میکنند.
مشکلات عمده در راه موفقیت زنانی که در بازارهای آنلاین مشغول کارند نبود اینترنت باکیفیت، فقدان سیستمهای بانکی دیجیتال، عدم آشنایی مردم با شیوهي خرید و بازار آنلاین و هزینههای بالای ارتباطات است. تمنا فریور، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با زن تایمز میگوید: «کار آنلاین به زنان کمک میکند تا به استقلال مالی برسند، اما این کار چالشهای بسیار نیز دارد، ازجمله ناآaشنایی و عدم اعتماد مصرفکنندگان به بازار آنلاین.»
او اضافه میکند که با تمام این چالشها، کسبوکار آنلاین مهارتهای زنان در بازاریابی و اقتصادی را بهبود میبخشد: «این فعالیتها باعث میشوند زنان نقش بیشتری در اقتصاد خانواده و جامعه داشته باشند.»
*به دلایل امنیتی، اسامی درجشده در این گزارش مستعارند.
