تنها یک روز دیگر به آغاز نشست سوم دوحه باقی مانده است. این نشست به میزبانی سازمان ملل قرار است در دهم و یازدهم سرطان ۱۴۰۳ خورشیدی در دوحه، پایتخت قطر برگزار شود. در این نشستِ دو روزه نمایندگان ویژهی بیش از ۳۰ کشور جهان برای افغانستان و نهادهای بینالمللی اشتراک و روی وضعیت سیاسی افغانستان، بحث و گفتوگو خواهند کرد. هدف از برگزاری این نشست افزایش تعامل بینالمللی با افغانستان به صورت منسجم و ساختارمند، عنوان شده است. روزمیری دی کارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل در امور سیاسی و صلح، رهبری این نشست را بر عهده خواهد داشت. با این وصف بیشتر زنان در شهرها و روستاهای افغانستان دربارهی ماهیت و اهمیت این نشست اطلاع کافی ندارند. به گفتهی آنان، برگزاری چنین نشستها سبب تغییرات مثبت در رویکرد طالبان نخواهد شد. زنان در افغانستان خواستار فشارهای عملی جامعهی جهانی بر طالبان هستند تا این گروه به تحقق حقوق ابتدایی زنان تمکین کنند.
سلیمه* ۶۱ ساله، باشندهی ولایت جوزجان در شمال افغانستان است که از طریق بافندگی و مالداری مخارج روزمرهی زندگی را تامین میکند. این خانمِ خانه که در وضعیت بد اقتصادی به سر میبرد، در صحبت با زنتایمز میگوید، راجع به نشست دوحه آگاهی چندانی ندارد؛ زیرا بار روزگار او را زیر گرفته و سبب شده از تعقیب اوضاع سیاسی به دور بماند: «دربارهی نشست نمیفهمم. دوحه را نیز نمیدانم کجا است و چه قسم است، اما اگر در این نشست دربارهی درس زنها و کار زنها گپ زده شود، مهم است. دختران درس بخوانند خوب است ذهنشان روشن میشود، کار کنند مورد احترام میشوند، ما درس نخواندیم عمر ما با گاو و گوسفند گذشت.» او اضافه میکند، اگر در نشست دوحه روی حقوق زنان و وضعیت اقتصادی افغانستان بحث نشود، این نشست از دید او ناقص خواهد بود و نتیجهی مثبت برای مردم افغانستان در پی نخواهد داشت.
کامله* ۲۱ساله باشندهی ولایت کابل، پایتخت افغانستان، زن جوانی است که از طرف صبح به شاگردان مکتب و پس از چاشت به شاگردان یک مدرسهی دینی، تدریس میکند. کامله با وجود این که در پایتخت زندگی میکند و بیشتر اوقاتش در اجتماع سپری میشود، میگوید آگاهی چندانی از چیستی و چگونگی نشست سوم دوحه ندارد: «علاقهی خاصی به پیگیری این موضوع ندارم. از دوستان و آشنایان مطلع شدم که چنین نشستی برگزار شده یا میشود، اما به نظرم این نشستها اکنون به شدت معمولی شده و هیچ فایدهای برای وضعیت زنان در کشور ندارد، زیرا حکومت فعلی [رژیم طالبان] قدرتمند است و هرگز اجازه نمیدهد که زنان و دختران به حقوق اساسی و ابتداییشان دست یابند.» او از سازمان ملل میخواهد که با تحریم طالبان و قطع کمکهای جامعهی جهانی، این گروه را وادار سازد تا به حقوق اساسی دختران و زنان در کشور، تمکین کند.
زنتایمز در این گزارش با شانزده زن در پایتخت، مراکز ولایات و ولسوالیها و روستاهای هشت ولایت از جمله کابل، قندهار، جوزجان، بامیان، غور، نیمروز، هلمند و هرات مصاحبه انجام داده است. زنان و دختران باسواد و بیسوادی که با آنان مصاحبه شده است بین سنین ۱۵ تا ۶۱ سال بودهاند. حدود ۶۹ درصد از مصاحبهشوندگان دربارهی چیستی و چگونگی نشست سوم دوحه آگاهی لازم را در اختیار نداشتهاند. ۷۵ درصد از مصاحبهشوندگان گفتهاند که این نشست برایشان اهمیت ندارد؛ زیرا طالبان به خواستهای سازمان ملل و نمایندگان کشورها گوش نخواهند داد و سازمان ملل به جز توصیههای اخلاقی، ابزاری در اختیار ندارد. همچنان ۸۸ درصد از مصاحبهشوندگان گفتهاند که اگر در این نشست حضور میداشتند، روی آزادی آموزش، تحصیل، کار و اشتراک زنان در عرصههای اقتصادی و سیاسی، صحبت میکردند.
جنبشهای زنان معترض نیز از آغاز ماه جون سال روان میلادی اعتراضاتشان را علیه آجندا، اشتراک نمایندهی طالبان در این نشست مهم و محرومیت زنان از اشتراک در این تجمع، شدت بخشیدهاند. این اعتراضات شامل راهاندازی فراخوانهای متعدد در شبکههای اجتماعی، گردهماییها، ضبط پیامهای صوتی و تصویری در مکانهای سربسته در داخل افغانستان و نشر آن در شبکههای اجتماعی و اعتراضات خیابانی در شماری از کشورها به شمول پاکستان، ایران، فرانسه و آلمان بوده است. نادیدهگرفتن حقوق زنان در نشست سوم دوحه، اشتراک نمایندگان طالبان در این نشست و تعامل جهان با افغانستان زیر سیطرهی طالبان از مواردیاند که غوغای اعتراضی زنان معترض و شهروندان افغانستان مقیم در خارج از کشور را برانگیخته است. خواستهی اصلی جنبشهای اعتراضی زنان تحریم نشست دوحه است. یکی از این جنبشهای اعتراضی در اعلامیهاش نوشته است: «ما زنان معترض از سازمان ملل میخواهیم مذاکره با طالبان در مورد سرنوشت مردم افغانستان را متوقف کند؛ زیرا طالبان نمایندهی مردم افغانستان نیستند و هیچ فرد یا ارگانی حق معامله با سرنوشت مردم افغانستان به ویژه زنان را ندارد.»
نادیدهگرفتن حضور زنان در نشست سوم دوحه در کنار اعتراضات شهروندان افغانستان، انتقاد سازمانهای حقوق بشر، از جمله دیدبان حقوقبشر و عفو بینالملل را نیز در پی داشته است. هدر بار، معاون بخش زنان دیدبان حقوق بشر در صفحی اکس خود نوشته است که سازمان ملل طالبان را با تضرع به دوحه میآورد، اما مانع حضور زنان در این نشست میشود.
سازمان ملل متحد با تایید این که زنان و حقوقشان بخشی از اجندای نشست سوم دوحه نخواهد بود، گفته است که این نشست به منظور به رسمیت شناختن طالبان برگزار نمیشود؛ بلکه هدف آن وادارساختن طالبان به انجام تعهدات بینالمللی است.
وزارت خارجهی طالبان نیز با نشر اعلامیهای توضیح داده که ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان هیات این گروه در نشست سوم دوحه را رهبری خواهد کرد. وزارت خارجهی طالبان میگوید هیات این گروه در نشست سوم دوحه روی تحریمها بر نظام مالی و بانکی افغانستان، اقدامات این گروه، چالشهای فراراه انکشاف سکتور خصوصی و مبارزه با مواد مخدر صحبت خواهد کرد.
در تهیهی این گزارش فرشید آرام* نیز سهیم بوده است.
برای مصونیت افراد در این گزارش از نامهای مستعار کار گرفته شده است.
