حوالی ۱:۳۰ بعدازظهر روز جمعه، دهم قوس ۱۴۰۲، گوشی رسول* بیستساله زنگ میخورد. به او گفته میشود که مادرش در منطقۀ کورۀ ملی واقع در ناحیۀ سیزدهم شهر هرات تصادف کرده و باید خود را به محل رویداد برساند. رسول با شنیدن این خبر ناراحت و شوکه میشود. او با سراسیمهگي خانه را ترک میکند و خود را بهسرعت به محل میرساند. آن روز مادر ۴۲ سالۀ او با کاکا و شوهر دخترش به خانۀ یکی از اقوامشان رفته بود. رسول ۲۰ ساله تا لحظۀ رسیدن به محل رویداد تمام تصورش این بود که حادثۀ ترافیکی رخ داده است و حتی به این فکر میکرد که در برابر رانندۀ عامل تصادف با مادرش چه واکنشی نشان دهد، اما پس از رسیدن به محل، واقعیت را کاملاً دگرگون مییابد: «دیدم که مادرم غرق خون است. او به ضرب گلوله کشته شده بود و کاکا و شوهر خواهرم زخمی بودند.»
سه شاهد عینی و رئیس شورای علمای جبرییل در هرات به زنتایمز گفتند که روز جمعه، دهم قوس، براثر تیراندازی افراد مسلح ناشناس به سرنشینان یک سهچرخۀ مسافربری (ریکشا) در منطقۀ کورۀ ملی هرات، شش تن جان باخته و دو تن هم زخمی شدهاند. جانباختگان این حملۀ تروریستی شامل چهار مرد، بهشمول دو عالم شیعه به نامهای محسن حامدی، امامجماعت مسجد حضرت ابوالفضل و محمدتقی صادقی، امامجماعت مسجد رسول اعظم و دو زن هزاره بودند و نیز دو مرد هزارۀ دیگر در این حمله زخم برداشتند. وزارت داخلۀ طالبان نیز در شبکۀ ایکس این خبر را تایید کرد. به نظر میرسد که مادر رسول و سه قربانی دیگر این حمله، افرادی بودند که به دلیل همسفر بودن با دو روحانی یادشده جان باختند.
رسول میگوید که پدرش در ایران برای کار به سر میبرد و او با مادر، یک خواهر چهاردهساله و یک برادر دهساله در هرات زندگي میکردند: «بعد از مرگ مادرم دیگر کاملاً تنها شدهام.»
در حدود دو ماه اخیر، افزون بر دو تن روحانی یادشده، سه روحانی دیگر که در مجموع پنج تن میشوند، در ولایت هرات به همین صورت توسط افراد ناشناس تفنگدار کشته شدهاند؛ در تاریخ اول ماه عقرب عیدمحمد اعتمادی، در دوم ماه قوس رجب اخلاقی و خادمحسین هدایتیقربانی شده بودند. گفته شده است که این علما در گذشته هیچگونه فعالیت سیاسی یا نظامی نداشتهاند.
همزمان یوناما، دفتر نمایندگی سازمان ملل در افغانستان، پس از نزدیک به یک هفته از آخرین قتلهای هدفمند علمای دینی هزاره در هرات، نسبتبه افزایش این حملهها ابراز نگرانی کرده است. این سازمان، به تاریخ ۱۳ قوس در شبکۀ ایکس خود نوشت که ماه گذشته افغانستان شاهد افزایش خشونت علیه جامعۀ هزاره در کابل، بغلان و اخیراً در هرات بوده است. یونما تاکید کرده که با ابراز همدردی با قربانیان این حمله اضافه میکند که خواستار تحقیقات، پاسخگویی به عاملان و افزایش حمایت از افراد در معرض خطر است. مسئولیت این قتلهای زنجیرهای را تا کنون هیچ فرد یا گروهی بر عهده نگرفته است.
این حملهها در مناطقۀ هزارهنشین هرات موجی از نگرانی و خشم از نبود امنیتی که طالبان ادعایش را دارند، به وجود آورده است. صدها تن از مردم مناطق ناحیۀ سیزدهم شهر هرات در دو راهپیمایی اعتراضی به نبود امنیت و کشتار هدفمندانه مردم هزاره در این ولایت شرکت کردهاند. این تظاهرات در روزهای جمعه، دهم قوس و یکشنبه، سیزدهم قوس همراه با پیکرهای کشتهشدگان همراه بوده است.
مردم در این تظاهرات در حدود پنج کیلومتر پیکرهای قربانیان حادثۀ روز جمعه را حمل کردند. برخی از منابع زنتایمز میگویند هدف معترضان در هر دو تظاهرات انتقال پیکرها روبهروی ساختمان ادارۀ ولایت بود، اما طالبان مانع این کار شدند و در نهایت معترضان به تجمع در مصلای جبرییل هرات بسنده کردند.
ولیاحمد رضایی*، یکی از وکلای گذر در منطقۀ جبرییل هرات به زنتایمز میگوید: «کاملاً واضح است که طالبان در تامین امنیت مردم هزاره یا قصداً و یا سهواً عمل کردهاند؛ چطور ممکن است که پنج عالم دینی و چهار فرد ملکی کشته شوند، اما آنان نتوانند کاری بکنند.» او به این عقیده است که طالبان، برخلاف شعارهایشان، از تأمین امنیت مردم عاجز ماندهاند و اگر این «قتلهای زنجیرهای» ادامه یابد خشم مردم افزایش خواهد یافت.
فیضالله دادگر*، یکی از عالمان دینی هزاره در هرات، میگوید در چندین نوبت به مقامات طالبان در هرات هشدار داده شده که مردم هزاره در معرض ترورهای هدفمند قرار دارند، اما به این هشدارها هیچ توجهی نشده است. آقای دادگر، در گفتگو با زنتایمز، میگوید: «ما به والی صاحب گفتیم بهترین راه این است که مساجد و بعضی نهادهای مهم مردم هزاره در هرات مسلح شوند تا خودشان از خود دفاع کنند؛ چارهای جز این نیست وگرنه باز هم خورد و کلان ما کشته میشوند.»
طرح مسلحسازی مساجد مردم هزاره در زمان جمهوریت اجرایی شده بود؛ این طرح درست در زمانی که حملات داعش بر مساجد آنها در هرات بین سالهای ۹۵ – ۹۸ انجام گرفت، توسط حکومت وقت اجرایی شد، اما پس از روی کار آمدن طالبان، تمامی این سلاحها جمعآوری و به مردم وعده داده شد که دیگر حوادث تروریستی گذشته رخ نخواهد داد. با وجود این، حالا مجدداً حملههای تروریستی علیه مردم هزاره افزایش یافته است، اما طالبان بهشدت مخالف مسلحسازی نهادهای مذهبی مردم هزارهاند. طالبان تا کنون کسی را در این رابطه دستگیر نکردهاند، اما در دیدارهایی که با سران معترض منطقۀ جبرییل داشتهاند وعدۀ بازداشت و مجازات عاملان این قتلها را دادهاند.
مولوی حیاتالله مهاجر، معاون والی طالبان هرات روز جمعه، دهم قوس در میان مردم معترض جبرییل گفت: «مردم نگران نباشند و ما عاملان این حوادث را بازداشت و مجازات میکنیم؛ طرح مسلحسازی مردم طرحی از طرف دشمن است و مشکلات را بیشتر میکند.»
مردم هزاره در سالهای اخیر هدف سلسلهای از حملات انفجاری و ترورهای مسلحانۀ تروریستی قرار داشتهاند؛ بیشتر این حملات نخست در کابل و سپس هرات رخ دادهاند.
شمار زیادی در داخل و خارج افغانستان کشتار مردم هزاره را نسلکشی میدانند. سال قبل هم به همین دلیل شمار زیادی از فعالان حقوق بشر هشتگ «نسلکشی هزارهها را متوقف کنید» را به راه انداختند که تکرار آن از مرز سه میلیون عبور کرد.
یادداشت:
- فرشید آرام، نام مستعار خبرنگار زنتایمز در افغانستان است.
- بهمنظور حفظ امنیت افراد، در این گزارش از نامهای مستعار استفاده شده است.
