لاله شمس*
اواخر ماه جولای ۲۰۲۳، ساعت ۲ شب، هنگامی که شکوفه*، خبرنگار و همسرش فیصل*، در خواب بودند، صدای دروازۀشان بلند شد. آنها از خواب پریدند. همینکه همسر شکوفه شتابزده دروازه را باز کرد، هفت تن پولیس پاکستان وارد خانۀ آنها شدند و دوازده تن مسلح دیگر خانه را محاصره کرده بودند. آنها، که بهخاطر تهدیدهای گروه طالبان به پاکستان مهاجر شدهاند، بهشدت ترسیده بودند.
نظامیان از شکوفه و همسرش اسناد اقامتی و ویزا خواستند. مدتزمان ویزای آنها تمام شده بود و برای تمدید آن دو ماه پیشتر اقدام کرده بودند. آنها به این دلیل که دولت پاکستان هنوز به درخواست آنها برای تمدید ویزایشان پاسخ نداده بود، مکتوبی از کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) در پاکستان گرفته بودند تا بتوانند راحت گشتوگذار کنند. ولی آن شب نظامیان پاکستانی نهتنها سند این سازمان را نپذیرفتند، بلکه تمام خانۀ آنها را زیر و رو و با خودشان نیز بدرفتاری کردند. شکوفه در مصاحبه با زنتایمز میگوید، آن شب آنها همسر او را به توقیفگاه بردند و خود او را با گرفتن امضا آزاد کردند: «نخست ما را، به این بهانه که تلاشی را تکمیل میکنند، از خانه بیرون کردند. بعد با بدرفتاری تمام بهزور از من امضا گرفتند که نمیدانم اوراق چه بود و شوهرم را با لتوکوب به زندان بردند.»
همسر شکوفه با بیست تن مهاجر افغانستانی دیگر از محلۀشان بازداشت و ۴۸ ساعت در توقیفگاه نگاه داشته شدند. او در این مدت از سوی ماموران پاکستانی مورد شکنجه قرار گرفت و با دادن صد هزار کلدار از توقیف آزاد شد.
این اولین و آخرین بازداشت و آزاد شدن فیصل نیست که اتفاق میافتد، او در هیجده ماه گذشته پنج بار بازداشت شده است و هر بار با پرداخت پول و ضمانت دوباره آزاد شده است.
این اتفاق تنها برای شکوفه و همسرش رخ نداده است، بلکه سمیرا* مهاجر دیگری است که با دشواری زیاد همراه چهار فرزندش از مرز چمن وارد خاک پاکستان شد. در ۱۸ ماه اکتبر ۲۰۲۲ ساعت ۱۱ شب نظامیان مسلح پاکستان محلۀ مهاجرنشین در اسلامآباد را محاصره کردند و اسناد اقامتی تمام افغانستانیها را بررسی کردند و در حدود ۶۵ تن از مردان خانواده را با خود بردند. در این میان رحمن*، همسر سمیرا نیز بازداشت شد. رحمن میگوید، آن شب آنها وضعیت وحشتناکی را تجربه کردند و نظامیان پاکستانی آنها را بهزور و فشار دستبند زده با خود بردند: «من نگران خانم و فرزندانم بودم آنها ترسیده بودند و دختر کوچکم خیلی گریه میکرد، وحشتزده شده بودند.»
فیصل میگوید، آنها را بعد از دستبند زدن دستهجمعي به حوزۀ پولیس بردند و توقیف شدند: «آنها در جریان بازجویی بارها ما را توهین کرده و لتوکوب کردند.»
پولیس پاکستان از هریک از آنها دو هزار کلدار خواست تا آزادشان کند، اما، بهشمول فیصل، اکثر آنها بهخاطر فقر همین مبلغ را هم نداشتند تا پرداخت کنند. با وجود اینکه نزدیک به پنجاه زن برای آزادي مردان خانوادۀ خود یک روز بعد از گرفتاری آنها به مقر پولیس رفتند، اما با بدرفتاری و تهدید به اخراج اجباری، به خانههایشان برگردانده شدند.
سمیرا مجبور شد که بهخاطر آزادي شوهر خود بارها به دروازۀ سازمان ملل برود، تا بالاخره، با پادرمیانی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، همسر او پس از سه روز از توقیف آزاد شد.
سمیرا در یکي از ادارات خصوصی در ولایت دایکندی کار میکرد و بهخاطر مشکلات امنیتی که بعد از قدرتگیری دوبارۀ طالبان برای او ایجاد شد، مجبور شد از افغانستان فرار کند و موفق به دریافت ويزای پاکستان نشد.
او میگوید، همسرش یک فرد اکادمیک بود و چهار ماه قبل از رفتن او به پاکستان فرار کرده بود، ولی او با مشکلات زیادی توانست به این کشور برسد: «اگر ترس جان نمیبود و در وطن امن میبودیم، هرگز چنین کاری نمیکردیم. مجبور شدیم برای دخترمان دوسیۀ مریضي بسازیم و پاکستان بیاییم.»
سمیرا و خانوادهاش با دشواری زیاد توانستند خانهای کرایه کنند و بعد از دو ماه همسرش توانست در یک خوراکهفروشي با معاشی ناچیز کار پیدا کند: «شوهرم در یکی از دانشگاههای شهر دایکندی مدیر علمی بود. اینجا که آمدیم، هر کار شاقهای که پیدا شده، انجام داده.»
سازمان عفو بینالملل در ماه جون ۲۰۲۳ از حکومت پاکستان خواست که از بازداشت و آزار و اذیت مهاجران و پناهجویان افغانستانی دست بردارند.
عفو بینالملل گفته است که به دلیل تاخیر قابلتوجه در روند ثبتنام این مهاجران، اکثر آنها کارت شناسایی ندارند و اکثرشان با ویزای عادی به این کشور سفر کردهاند، اکنون مدت ویزای اقامتشان نیز منقضی شده است.
این سازمان در اعلامیهای میافزاید که وضعیت برای زنان و دخترانی که هم در افغانستان و هم در پاکستان با تبعیض روبهرو یند، بسیار وخیم است.
نادیه* و خانوادۀ هفتنفری او مبلغ ۹۱۰۰ دالر هزینۀ خرید ویزای پاکستان کردند تا بتوانند راه بیرونرفت از افغانستان و مشکلات امنیتی که با آن مواجه بودند بیابند، اما حالا مجبورند هر دو ماه مبلغ چهل هزار کلدار مصرف کنند تا از اسلامآباد به مرز تورخم بروند و ویزاهای خود را تمدید کنند و برگردند. نادیه در گفتگو با زنتایمز میگوید هر بار که به تورخم میروند تا رشوۀ گزافی ندهند کارشان انجام نمیشود: «همیشه، در جاهایی که کمره نصب نیست، از ما رشوه گرفته میشود. هر پولیس و مامور جدا پول طلب میکند و اگر پرداخت نکنیم، ما را تهدید به اخراج میکنند.»
آخرین بار آنها در ماه جون ۲۰۲۳ مبلغ ۴۹ هزار کلدار برای تمدید ویزاهای خود پرداختند، اما ماموران تا هنور ویزاهایشان را تمدید نکردهاند و در سردرگمی بهسر میبرند: «ما میترسیم بازداشتمان کنند، چون وضعیت زیاد خراب است، بهراحتی نمیتوانیم گشتوگذار کنیم.»
پولیس اسلامآباد بیشتر در ساحات افغانستانینشین B17 ،D17 ،F17، برکاو و پشاورمور و دیگر مناطق گشتوگذار میکند و مهاجرانی را که اسناد اقامتیشان مشکل داشته باشد، بازداشت میکنند. با اینکه آمار دقیق مهاجران بازداشتشده توسط دولت پاکستان هنوز در دست نیست، اما منزه کاکر، مدافع حقوق مهاجرین در پاکستان در تماس تلفونی به زنتایمز میگوید که از جولای ۲۰۲۳ به اینسو بیش از ۳۷۰۰ مهاجر توسط نظامیان پاکستانی بازداشت و دوباره آزاد شدهاند و ۲۵۱۶ تن دیگر بهاجبار به افغانستان برگردانده شدهاند.
یادداشت:
– لاله شمس، نام مستعار یک خبرنگار افغانستانی است.
– بهمنظور حفظ امنیت افراد، در این گزارش از نامهای مستعار استفاده شده است.
