فرشته غنی
یکشنبه، ۲۹ اسد (ساعت ۸ شب) قرار بود هشت تن از اعضای «جنبش اعتراضی اتحاد و همبستگی زنان افغانستان» در منطقۀ خیرخانۀ کابل در مورد بسته ماندن مکاتب دخترانه برنامۀ اعتراضی برگزار کنند، اما آنها پیش از برگزاری آن از سوی افراد مسلح طالب بازداشت شدند. در ویدیوی کوتاه یک دقیقه و سیزدهثانیهای که از جریان یوریش به محل استقرار و بازداشت آنها در شبکههای اجتماعی منتشر شد و یک کاپی از آن به زنتایمز نیز فرستاده شد، دیده میشود که دو فرد مسلح طالب وارد خانهای میشوند و چندین زن را با خود میبرند. در این ویدیو، یکی از این افراد با اشاره به زنی میگوید: «آن یکی تحت تعقیب است.» زنان معترض میخواهند برای دفاع از خود حرف بزنند، ولی افراد طالبان با لحنی زشت به آنها دستور میدهند: «حرف نزنید.» در ثانیههای پایانی ویدیو، دختران معترض با صدای بلند چیغ میزنند: «نزنید، نزنید»، ولی یکی از افراد طالبان میگوید: «بزنیدش، بزنیدش.»
زهرا محمدي، رهبر جنبش اعتراضی اتحاد و همبستگی زنان افغانستان که بهخاطر حفظ هویت زنان بازداشتشده توسط طالبان نمیخواهد نام آنها در گزارش آورده شود، میگوید، افراد طالبان زنان معترض را با تحقیر و لتوکوب به توقیفگاه بردهاند: «زنان با خشونت، سیلیکاری و بوکس و لگد به زندان برده شدند و وضعیت روحی مناسبی هم نداشتند. حتا یکی از این زنان بعد از رهایی در تماس با من گفت، بهخاطر ترس و وحشتی که تجربه کرده است، حالت تهوع دارد.»
این زنان، هشت ساعت در توقیف طالبان بودند و سپس با قید ضمانت از توقیف رها شدند. به گفتۀ خانم محمدي هیچیک از آنها نمیتوانند با رسانهها تماس بگیرند و در مورد وضعیت خود صحبت کنند: «از آنها تعهد گرفته شده است که به هیچوجه صدای خود را بیرون نکنند. آنها بهخاطر امنیت اعضای خانوادۀ خود مجبورند این کار را انجام دهند. شماری از آنها، به این خاطر که شناسایی نشوند، موقعیتهای خود تغییر دادهاند.»
قبل از قدرتگیری دوبارۀ طالبان، دستکم شش زن معترض بازداشتشده شاغل و دو تن از آنها دانشجو بودند. یک عضو دیگر جنبش اعتراضی اتحاد و همبستگی زنان افغانستان، با حفظ هویت به زنتایمز گفت که آنها این برنامه را یک شب قبل از طریق واتساپ هماهنگي کرده بودند و تمامی خطرات احتمالی را در نظر داشتند: «یکي از این زنان قبلاً هم زیاد زیر خطر بود. در گروپ گفتیم که باید خانه خود را عوض کند. او چند بار خانه را عوض کرد، ولی بالاخره وقتی همراه با چند زن دیگر قرار بود برنامه داشته باشند، یکی از زنان داخل گروپ راپورش را به طالبان داده بود.»
این منبع میگوید که یکي از زنان بازداشتشده باردار بود و، بهخاطر شوکی که به او وارد شد، وضعیت خوبی ندارد و یکي دیگر از این زنان بهشدت بیمار بود، که وضعیت او نیز پس از بازداشت بدتر شده است.
خالد زدران، سخنگوی طالبان برای فرماندهی امنیۀ کابل در شبکۀ اکس (توییتر) خود این موضوع را رد کرده و نوشته است که جنگویان طالبان در این روزها هیچ عملیاتی را برای بازداشت زنان در ساحۀ خیرخانۀ کابل انجام ندادهاند، این در حالی است که شمار بازداشتهای خودسرانۀ خبرنگاران از سوی طالبان در یک ماه اخیر بهشدت افزایش یافته است. بر اساس گزارشهای مرکز خبرنگاران افغانستان در ماه اسد ۱۴۰۲ دستکم ۹ خبرنگار توسط طالبان بازداشت شدهاند: رامین رسولی، خبرنگار آزاد در اوایل ماه اسد؛ سید وحدتالله ابدالی، خبرنگار خبرگزاری دولتی باختر در تاریخ ۱۵ اسد در ولسوالي خواجهمیری؛ فقیرمحمد فقیرزی و جانآغا صاحب، خبرنگاران رادیوکلید در تاریخ ۱۹ اسد سال جاری در شهر جلالآباد؛ حسیب حساس، خبرنگار رادیو سلاموطندار در تاریخ ۱۹ اسد در ولایت قندز؛ حبیبالله سراب، خبرنگار تلویزیون آریانانیوز در تاریخ ۱۹ اسد در شهر گردیز ولایت پکتیا؛ عطاءالله عمر، خبرنگار طلوعنیوز، وحیدالرحمان افغانمل و شمسالله عمری، خبرنگاران آزاد به تاریخ ۲۲ اسد در ولایت قندهار و، در نهایت، محمدحسین ولایتی، خبرنگار ایرانی، عکاس و تدوینگر خبرگزاری تسنیم ایران به تاریخ ۲۸ اسد بازداشت شدند. از این میان، افغانمل یک روز بعد از بازداشت و عمری در تاریخ ۱ سنبله آزاد شدند، نیز طالبان ولایتی را یک هفته پس از بازداشت، در تاریخ ۳ اسد، به سفارت ایران تحویل داد. اما از سرنوشت بقیۀ خبرنگاران هیچ خبری در دست نیست.
حکیم حساس، برادر حسیب حساس که خود نیز خبرنگار محلی در ولایت قندز است، میگوید که برادرش با سه رسانۀ محلی سلام وطندار، رادیو قندز و تلویزیون اورانوس کار میکرد. او از تمام رسانهها کارت هویت دارد و با هیچ رسانۀ بیرونی در ارتباط نیست: «برادرم شرایط را دیده گزارش و خبر تهیه میکرد. او هیچ وقت بر ضد نظام کار نکرده است. هر کسی میداند در یک جامعه که زیر تسلط یک نظام زندگی میکند، اگر برخلاف نظام چیزی بگوید خودش بهخطر میافتد. برادرم همیشه با مسئولین محلی در تماس بود، نمیدانم چرا او را بازداشت کردهاند؟»
آقای حساس میگوید، برادرش سرپرست و نانآور یک خانوادۀ هشتنفري است و تا کنون به هیچیک از اعضای خانوادهاش اجازه داده نشده است که با او ملاقات کند.
اینها همۀ خبرنگارانی نیستند که در بازداشت طالبان بهسر میبرند. مرتضا بهبودی، خبرنگار افغانستانیـفرانسوی از ۱۷ جدي ۱۴۰۱؛ نصرت مهدی، خبرنگار رسانۀ آمو از ۲۱ حوت ۱۴۰۱ و امینالله عالمی، مدیرمسئول رادیو ممتاز در فاریاب نیز از ۳۱ سرطان ۱۴۰۲، بدون رعایت حداقلی اصول دادرسی عادلانه، در توقیف بهسر میبرند.
الکساندرا مستواجا، همسر مرتضی بهبودی در تاریخ ۶ آگست در گفتگو با زنتایمز گفت که از شوهرش خبر دقیقی ندارد و نمیداند در چه وضعیتی بهسر میبرد: «من در گذشته گفته بودم که مرتضی شاید به نزدیکی آزاد شود، ولی اکنون چیزی نمیتوانم بگویم، فقط آرزومندم که آزاد شود.»
