رستم سیرت*
هزینه کردن نزدیک به نیمی از بودجه به بخش امنیت، خود نشاندهندۀ اولویتبندی این گروه است: طالبان بهجای صرف بودجه بهمنظور بهبود زندگی شهروندان، بر ارتقای تواناییهای خود بهمنظور تحکیم قدرت، حفظ کنترل و مبارزه با گروههای مخالف تمرکز دارد. چنین الگویی از تخصیص بودجه ممکن است پیامدهای بلندمدت چشمگیری برای افغانستان و مردم آن داشته باشد. مفهوم دیگر چنین رویکردی این است که این گروه تروریستی در پی ارتقای سلامت و رفاه مردم این کشورِ جنگزده نیست. چنین سیاستی هنگامی اِعمال میشود که فقر در کشور بیداد میکند و خروج ایالات متحده از افغانستان و فروپاشی دولت تحت حمایت آن در ۱۵ آگِست ۲۰۲۱، اقتصاد کشور را در مسیر نزولی قرار داد.
سندی فاش شده است که با ارائۀ جزئیات بودجۀ گروه طالبان برای سال ۱۴۰۲، بینش این گروه دربارۀ اولویتهای آن را به نمایش میگذارد. این سند نشان میدهد که طالبان بخش چشمگیری از بودجۀ خود را به امنیت اختصاص میدهد که از آن جمله ۱.۱ میلیارد دالر به وزارتخانههای دفاع و امور داخله، ریاست استخبارات و بخشهای تابع آنها اختصاص یافته است. هزینه کردن نزدیکبه نیمی از درآمدهای این گروه برای بخش امنیت، نشاندهندۀ سرمایهگذاری چشمگیر آن بهمنظور ارتقای تواناییهای نظامی این گروه است. این میزان حتی بیشتر از مجموع بودجهای است که ایران، همتای مذهبی طالبان، در این بخش هزینه میکند. (در حالی که امریکا، بهعنوان کشوری با بیشترین هزینۀ نظامی، کمتر از یکششم بودجۀ دولت فدرال را هزینۀ بخش دفاعی میکند.)
بر بنیاد گزارش بانک جهانی، در نتیجۀ بحران سیاسی، تولید ناخالص داخلی (GDP) در سال ۲۰۲۱، در حدود ۲۰.۷ درصد کاهش یافت. بر اساس گزارش سازمان ملل، ۹۷ درصد از جمعیت در معرض فقر قرار دارند و بیش از نیمی از آنها نیز به کمکهای بشردوستانه متکیاند.
براساس گزارش کمیتۀ بینالمللی نجات، یک خانواده بهطور متوسط ۹۱ درصد از درآمد خود را صرف تهیۀ غذا میکند که بیشترینه هنوز ناکافی است؛ به این معنا که بسیاری از خانوادهها با استفاده از جیرهبندی و شیوههای دیگر در پی مقابله با چالشهایند.
برنامۀ جهانی غذا برای ادامۀ مأموریت بشردوستانۀ خود در افغانستان، که میتوان آن را منبع بقای بسیاری از خانوادهها دانست، خواستار ۸۰۰ میلیون دالر است. این در حالی است که طالبان در مورد توانایی خود در جمعآوری مقادیر زیادی از این درآمدها از مردم فقیر کشور فخرفروشی میکند.
اخیراً طالبان اعلام کرد که در سال ۲۰۲۲، در حدود ۲.۲۴ میلیارد دالر جمعآوری کرده است. این درآمدها نمیتواند از تولید یا مالیات شرکتها به دست آید، زیرا افغانستان دارای بخشهای صادراتی یا صنعتی پویا و پرکارکردی نیست. درواقع واردات، عوارض مخابراتی، مالیات تجارت و مواد مخدر چهار منبع عمدۀ درآمد گروه طالبان شمرده میشوند. واردات منبع اصلی درآمد گمرکی افغانستان است، با این حال مالیاتهای گمرکی بالا سبب افزایش قیمت کالاهای خارجی و افزایش تورم میشود که به مصرفکنندگان فقیر آسیب میزند.
دومین منبع درآمد این گروه، مالیات ۱۰ درصدیای است که از مشتریان مخابراتی گرفته میشود، بهگونهای که از هر ۱۰۰ افغانی چارج تلفن، ۱۰ افغانی مستقیماً به حساب طالبان واریز میشود.
منبع سوم مالیات بر مغازهداران، فروشندگان و محصولات کشاورزی است. فروشندگان خیابانی باید برای نگهداری کراچیهای خود در کنار جادهها ماهانه حدود ۱۰۰ دالر بپردازند؛ دریافت چنان زیادی که با کاهشِ سود فروشندگان فقیر، آنها را مجبور به ماندن در خانه میکند. در فرجام گفتنی است که تولید مواد مخدر مقادیر چشمگیری را به خزانۀ طالبان سرازیر میکند. بر اساس گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد (UNODC)، از آگست ۲۰۲۱ کشت تریاک در افغانستان نسبتبه سال قبل ۳۲ درصد افزایش یافته است. زیر کشت رفتن ۲۳۳ هزار هکتار زمین، محصول سال ۲۰۲۲ را به سومین محصول بزرگ از زمان آغاز نظارت بدل کرده است.
اینکه بودجۀ طالبان بیتوجهی این گروه به رفاه اجتماعی و اقتصادی مردم را آشکار کرد، برای ناظران تعجبآور نبود. سال گذشته، ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، در سخنرانی خود بهصراحت گفت که طالبان مسئول امنیت غذایی مردم و فقر گسترده نیست. در عوض، او گفت که مردم باید روزی خود را از خدا بخواهند و طالبان مسئول زندگی مذهبی (آخِرت) مردماند و به این دلیل اطمینان خواهند یافت که آنها بر اساس تفسیر طالبان از شریعت اسلامی زندگی میکنند.
افزون بر این، سهم عظیم بودجۀ اختصاصیافته به بخش امنیتی نیز ممکن است نشان دهد که طالبان مقاومت در برابر رژیم خود را پیشبینی میکند و قصد دارد هرگونه مخالفت احتمالی را سرکوب کند. همچنین، تمرکز نظامی طالبان ممکن است بر ثبات منطقهای نیز اثر منفی بگذارد.
نفوذ طالبان در بیرون از مرزهای افغانستان درک، و همچنین روابط نزدیک این گروه با پاکستان باعث نگرانی کشورهای همسایگانی مانند هند و ایران شده است. رژیم نظامیشدۀ طالبان ممکن است در حال گسترش ایدئولوژی خود به بیرون از مرزهای افغانستان باشد.
در بیانیۀ کمیتۀ امنیت ملی این گروه آمده بود که تحریک طالبان پاکستان پیش از این تهدیدی برای دولت پاکستان ایجاد کرده است که آن را مجبور به انجام یک «عملیات سراسری و همهجانبه» برای از بین بردن این گروه تروریستی کرده است.
این بودجه آیندۀ تاریکی را رقم خواهد زد. یک رژیم نظامی طالبانی رویداد هولناکی برای مردم افغانستان و خبر بدی برای منطقه و جهان است. هرچه زودتر این موضوع درک شود، جلوگیری از خطر و تهدیدی که طالبان ایجاد میکند، آسانتر خواهد بود.
*رستم سیرت، پژوهشگر حوزهٔ روابط بینالملل است.
