فرشته غنی
شام روز دوشنبه بود که خبر بازداشت مطیعالله ویسا، رئیس و یکی از بنیانگذاران اجمن راهِ قلم، نهادی که برای حق آموزش دختران در مناطق روستایی در جنوب و شرق افغانستان کار میکند، در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد. عطاءالله ویسا، برادر او و یکی از بنیانگذاران این انجمن به زنتایمز خبر بازداشت او را تأیید کرد و گفت: «برادرم ساعت ۵ عصر روز دوشنبه زمانی که بعد از ادای نماز از یک مسجد [در کابل] بیرون شده بود، از سوی افراد طالبان که سوار بر دو موتر بودند، بازداشت و بهزور به محل نامعلومی منتقل شده است. از آن زمان تا کنون [شام روز سهشنبه] هیچ معلوماتی نداریم که برادرم را در کجا زندانی کردهاند.»
پس از اینکه خبر بازداشت مطیعالله ویسا واکنشهای گستردۀ داخلی و بینالمللی را در پی داشت، عطاءالله ویسا روز سهشنبه در ویدیویی که صفحۀ تویترش نشر کرده است، میگوید که طالبان خانۀ آنها را محاصره کرده و دو برادر دیگرش را، پس از لتوکوب، با خود بردهاند. «از ساعت ۱۰ امروز [سهشنبه] خانۀ ما محاصره بود. افراد طالبان دو برادرم، سمیعالله و ولیمحمد را بعد از لتوکوب با دستان بسته با خود بردهاند. به زنان حرفهای رکیک گفتهاند، مبایلهای مطیعالله ویسا و برادر دیگرم را نیز با خود بردهاند.» او در این ویدیو که در داخل یک موتر در حال حرکت ضبط شده، میگوید که طالبان در پی دستگیری او نیز هستند، اما او تأکید کرد که او و خانوادهاش به مبارزۀشان ادامه خواهند داد: «ما بهخاطر افغانستان و این مردم به هیچوجه از این مبارزه دستبردار نیستیم، حتا اگر کشته شویم، باز هم به این راه ادامه میدهیم. ما برای افغانستان آیندهای میخواهیم که با آموزش آراسته شده باشد. این حق ملت بر ماست.»
او ساعاتی پس از نشر این ویدیو در صحبت به زنتایمز تأیید کرد که دو برادرش، سمیعالله و ولیمحمد آزاد شدهاند، اما هنوز معلوماتی در مورد وضعیت مطیعالله ویسا ندارند.
سازمان عفو بینالملل، دیدهبان حقوق بشر، دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد (یوناما)، ریچارد بنت، گزارشگر ويژۀ سازمان ملل و توماس نیکلاسن، نمایندۀ ویژۀ اتحادیۀ اروپا برای افغانستان از جمله نهادها و افرادی هستند که به بازداشت ویسا واکنش نشان داده و خواستار رهایی فوری و بدون قید و شرط او شدهاند.
دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد (یوناما) در افغانستان در صفحۀ تویترش از طالبان خواسته است که محل نگهداری و دلیل بازداشت مطیعالله ویسا را اعلام کنند و اجازه دهند با نمایندۀ قانونی و خانوادهاش در ارتباط باشد.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان به تلویزیون آمو گفته است که مطیعالله ویسا را بهخاطر برگزاری نشستهای «تحریکآمیز»، «خودسرانه» و «غیرقانونی» بازداشت کردهاند.
روشن نیست که منظور مجاهد از فعالیتهای غیرقانونی ویسا چه بوده است، اما او روز یکشنبه، یک روز قبل از بازداشتش ویدیویی را در صفحۀ تویترش نشر کرده بود که گروهی از زنان و دختران را نشان میداد که با سر دادن شعارهای «ما مکتب میخواهیم، آموزش میخواهیم، آموزش برای دختران و زنان میخواهیم» خواستار بازگشایی مکاتب شده بودند. ویسا در این تویت نوشته است: «مرد، زن، پیر، جوان و همه از هر گوشۀ کشور خواستار حقوق اسلامیشان برای تحصیل دخترانشان هستند. رضاکاران زن راهِ قلم خواستار تحصیل دختران و حق تحصیلشان هستند.»
بازداشت ویسا تازهترین مورد از سلسله بازداشتهای معترضان و فعالان مدنی در کابل است. روز یکشنبه (۶ حمل) پس از آنکه گروهی از زنان در غرب کابل به آغاز دومین سال تحصیلی بدون حضور زنان اعتراض کردند، طالبان رقیه ساعی، فاطمه محمدی و ملالی هاشمی را که در این تظاهرات اشتراک داشتند، بازداشت کردند. روز دوشنبه، چهار تن از منابع نزدیک به این زنان در مصاحبه با زنتایمز تأیید کردند که فاطمه محمدی، رقیه ساعی و ملالی هاشمی بعد از ظهر روز دوشنبه به قید ضمانت آزاد شدهاند، اما طالبان از آنها تعهد گرفته است که بعد از این نباید هیچگونه فعالیت اجتماعی و سیاسی داشته باشند. یکی از دوستان این زنان به زنتایمز گفت: «از آنها ویدیو، کاپی تذکره و شست گرفتهاند که بعد از این هیچ نوع فعالیت مدنی نداشته باشند و در شبکههای اجتماعی نیز داد خواهی نکنند.»
رقیه ساعی، در پیام کوتاهی به زنتایمز، آزادیاش را تأیید کرد، اما گفت که اجازۀ مصاحبه با رسانهها را ندارد. ساعی که مادر دو فرزند است و همسرش را سه سال قبل از دست داده است، قبلاً نیز در ماه جدی ۱۴۰۱ در یک اعتراض به بسته شدن دانشگاهها بازداشت شده بود و سه روز را در زندان سپری کرده بود. یکی از دوستان نزدیک ساعی به زنتایمز گفت: «شبهایی را که او در زندان بود، کودکانش خیلی زجر کشیدند، تمام شب گریه کردند و مادرش را میخواستند.»
هرچند ساعی، محمدی و هاشمی آزاد شدند، اما نرگس سادات، یکی اعضای رهبری جنبش زنان مقتدر افغانستان هنوز در بازداشت طالبان قرار داد و از وضعیت او معلوماتی در دست نیست. زنتایمز تلاش کرد تا با اعضای خانواده او صحبت کنند، اما آنها گفتند که اجازۀ صحبت با رسانهها را ندارند. مونسه مبارز، یکی از بنیانگذاران جنبش زنان مقتدر افغانستان در گفتگو به زنتایمز تأیید کرد که اطلاعات آنها نشان میدهد که نرگس سادات در ریاست 40 استخبارات طالبان در کابل، زندانی است و تلاشها برای رهایی او جریان دارد.
