فرشته غنی
طالبان در تازهترین اقدامشان برای حذف زنان از جامعه، روز سهشنبه (۲۹ قوس) دستور بسته شدن دانشگاهها به روی دختران دانشجو را صادر کردند.
در روز چهارشنبه، یک روز پس از صادر شدن این دستور، طالبان دختران دانشجو از تمام دانشگاههای دولتی و خصوصی را به زور اخراج کردند. در ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی نشر شده، دیده میشود که این دختران با چشمان پر از اشک، در حالی که فریاد میزنند از صنفهایشان بیرون میشوند.
در گزارش پیشرو به این پرداختهایم که دختران دانشجو چگونه در یک سال گذشته در زیر سلطهی طالبان به تحصیلشان ادامه داده بودند. زنتایمز در این گزارش با ۵۰ تن از دختران دانشجو در دانشگاههای دولتی کابل، بلخ، هرات، ننگرهار، قندهار، بدخشان، جوزجان، بغلان، دایکندی، نیمروز، تخار و سمنگان مصاحبههایی انجام داده است که در آن، این دختران از محدودیتها و خشونتهای اعمالشده بر آنها سخن گفتهاند.
این دانشجویان دختر به زنتایمز گفتهاند که طالبان قبل از بستن دروازههای دانشگاهها به روی آنان، مقررههای زیادی صادر کرده بودند که هدف آن وضع سختترین محدودیتها بر دختران دانشجو بود تا از این طریق آنان را از تحصیل باز دارند، اما این دختران با وجود محدودیتها به تحصیلشان ادامه دادند.
این دانشجویان گفتهاند که در جریان یکونیم سال گذشته طالبان این مقررات را در دانشگاهها بر آنان وضع کرده بودند: «دختران دانشجو در جریان درس و حتا در لیلیه، باید حجاب، دستکشها و روبند سیاه استفاده کنند. از پوشیدن لباس رنگه اجتناب ورزند. جورابهایشان جالی نباشد. چپلی نپوشند. بوتهای کوریبلند نپوشند. با هیچ دانشجو و استاد مرد صحبت نکنند. از موبایلهای هوشمند استفاده نکنند. صنفهای درسی و مسیرهای رفت و آمدشان از پسران جدا باشد. در داخل دانشگاه عکس نگیرند. در مجالس علمی که در آنجا مردان حضور دارند، اشتراک نکنند. از فراغت خود تجلیل نکنند. در مقابل احکام امارت اسلامی اعتراض نکنند.»
تمام دخترانی که زنتایمز با آنها مصاحبه انجام داده است، گفتهاند که به بهانههای مختلف از سوی طالبان توهین، تحقیر، آزار و اذیت و حتا شکنجه شدهاند.
دختران دانشجو که در مقابل این محدودیت و یا سایر موارد نقض حقوق بشر صدا بلند کردند و اعتراض نمودند، با سرکوب و شکنجه طالبان روبهرو شدند. به تاریخ ۱۰ میزان دختران لیلیه دانشگاه کابل وقتی میخواستند در واکنش به حمله انتحاری بر مرکز آموزشی کاج تظاهرات کنند، یک شب قبل از آن، مسموم شدند. یکی از دختران لیلیه دانشگاه کابل به شرط ناشناس ماندن، به زنتایمز گفت؛ تعدادی از دختران خوابگاه دانشگاه کابل که شمارشان به بیش از ۱۵۰۰ تن میرسید، قصد داشتند تا تظاهرات اعتراضی را در صحن دانشگاه کابل برگزار کنند، اما یک شب قبل از تظاهرات مسموم شدند: «بعد از خوردن غذای شب اکثریت دختران دلدرد شدند و حالت تهوع پیدا کردند. برخی از آنها ضعف کردند. حتا بیشتر از ۴ ساعت در بیهوشی قرار داشتند. ولی به ما اجازه داده نمیشد که بیماران را به شفاخانه انتقال دهیم.»
خشونتهای طالبان بر این دختران در اینجا خاتمه نیافت. آنها بیشتر از ۶۰ دختر دانشجو را که در لیلیه دانشگاه کابل بودوباش میکردند به یکبارگی اخراج کردند. اکثریت این دختران هزاره بودند. نرگس* یکی از این دختران است. او به زنتایمز میگوید: «وقتی از طالب پرسیدم که دلیل اخراج من چیست، به من گفت: شما در صدد بینظمی و افشای مسمومیت در لیلیه بودید. به همین خاطر اخراج شدید.»
دختران دانشجو به خاطر این حکم به تاریخ ۲۶ میزان تظاهرات کردند، ولی طالبان این تظاهرات را با تهدید به انتحار سرکوب کردند.
همزمان به تاریخ ۱۰میزان دختران دانشجو در دانشگاه هرات به خاطر حق تحصیل دختران و واکنش به حمله انتحاری بر مرکز آموزشی کاج دست به اعتراض زدند، اما طالبان با فیرهای هوایی و ضربوشتم دختران دانشجو از ادامه راهپیمایی جلوگیری کردند.
فرحناز* یکی از دانشجویان دانشگاه هرات در مصاحبه با زنتایمز میگوید: «طالبان به پاها، دستها و شانههایمان شلاق زدند. گوشیهای موبابل دختران را یا شکستاندند یا نزد خود گرفتند، چون میترسیدند ویدیویی از این رفتار خشونتآمیز طالبان پخش شود، ولی باز هم دختران ویدیوها را در شبکههای اجتماعی نشر کردند.»
یازدهم میزان دختران دانشجو در اعتراض به حمله بر مرکز آموزشی کاج در کابل، در شهر مزارشریف راهپیماییی کردند، اما اینبار هم دانشجویان با خشونت از سوی طالبان روبهرو شدند و دروازههای لیلیه به روی آنها قفل شدند.
بنفشه* یکی از دانشجویان دانشگاه بلخ به زنتایمز میگوید: «بعد از تظاهرات دختران دانشجو طالبان دروازههای لیلیه را قفل انداختند. یکی از همصنفیهای ما که حامله بود، از ترس زیاد بیهوش شد ولی طالبان اجازه نداد که او را به شفاخانه منتقل کنیم.»
به ادامهی تظاهرات دختران دانشجو، منابع محلی به تاریخ ۱۲میزان به رسانهها گفتند که طالبان از اعتراض برخی از دانشجویان دختر در لیلیهی دانشگاه البیرونی در ولایت کاپیسا جلوگیری کرده و آنها را مورد لتوکوب قرار دادهاند.
به تاریخ ۸ عقرب شمار زیادی از دختران دانشجو در دانشگاه بدخشان پس از آن دست به تظاهرات زدند که طالبان مانع ورود شمار زیادی از آنان به دلیل نداشتن چادری (برقع) به دانشگاه شدند.
ویدیوهای این تظاهرات که به دست زنتایمز رسید، جمعیت بزرگی از دانشجویان دختر را نشان میدهد که در تلاش ورود به دانشگاه میباشند، اما ماموران امر به معروف طالبان مانع آنها شده و برای پراکنده کردن معترضان، آنان را لتوکوب میکنند.
بعد از این که دروازههای دانشگاه به روی دختران دانشجوی بدخشان بسته شد، آنها دست به اعتراض زدند. نزدیک به ۷۰ دختر دانشجو به سوی مقام ولایت حرکت کردند و این راهپیمایی را ادامه دادند، ولی هرقدر پیشروی میکردند، خشونت طالبان نیز شدیدتر میشد.
فیروزه* یکی از دانشجویان در مصاحبه با زنتایمز میگوید؛ آنها در چهارراهی بانک قرضههای کوچک نزدیک مقام ولایت رسیده بودند، که از سوی نیروهای ویژهی طالبان که صورتهایشان پوشانیده شده بود، محاصره شدند: «آنها با شلاقهای خیلی بزرگ چنان ما دختران را لتوکوب کردند که فکر میکردیم، میمیریم. ولی من فریاد زدم که اگر میکشید هم بکشید ما از شما نمیترسیم. من هربار که میخواستم مقاومت کنم، آنها محکمتر میزدند.»
بعد از تسلط طالبان بر افغانستان، زنان و حقوق اساسی آنان هدف اصلی سرکوب طالبان بوده است. طالبان در ماه اول قدرتگیریشان، دختران بالاتر از ۱۳ سال را از تحصیل در مکاتب محروم کردند. در هفتهی دوم، دستور خانهنشینی زنان کارمند را صادر کردند. حق تردد و گشتوگذار زنان را، به همراهی یک مرد محرم مشروط کردند و دستور دادند که زنان در مکانهای عمومی صورتشان را بپوشانند. پس از آن پارکها و حمامهای عمومی را به روی زنان بستند.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر در افغانستان،پیش از این، اعمال محدودیتها بر زنان و دختران افغانستان را «مصداق جنایت علیه بشریت» خوانده و گفته بود که طالبان حقوق و آزادیهای انسانی را نقض کردهاند.
جنایت علیه بشریت شامل محروم ساختن دختران از حق آموزش، «نابودسازی، قتل، بردهگیری، کوچ اجباری، به اسارت گرفتن و تحمیل دیگر محرومیتها، شکنجه، جنایات جنسی، ناپدیدسازی اجباری، جداگری، زجر و آزار و دیگر رفتارهای ضد انسانی» میشود که طالبان طی بیش از یک سال قدرتگیری شان تمام آنها را مرتکب شدهاند.
*به دلیل حفظ هویت مصاحبه شوندگان، نامها مستعارند.
