اقدام تازهی طالبان مبنی بر منع تحصیل دختران، واکنشهای گسترده و بیسابقهای را در داخل افغانستان به دنبال داشته است. با وجود سیاست سرکوب و تهدید، این اقدام طالبان با موجی از خشم و اعتراضهای مردمی روبهرو شده است.
وزارت تحصیلات عالی طالبان روز سهشنبه (۲۹قوس) در مکتوبی اعلام کرد که بر اساس تصمیم کابینهی این گروه، زنان و دختران نمیتوانند در دانشگاههای دولتی و خصوصی تا اطلاع ثانوی ادامه تحصیل دهند.
تنها یک روز پس از اعلام این دستور، نظامیان طالبان از ورود دختران به دانشگاهها جلوگیری کردند و شماری از دختران دانشجو که در صنفهای درسی حاضر بودند، مجبور شدند که با چشمان گریان از صنف خارج شوند.
این تصمیم طالبان ناراحتی و خشم اقشار مختلف جامعه افغانستان را برانگیخته است. از سیاستمداران دولت پیشین افغانستان تا فعالان مدنی و حقوق زن، استادان دانشگاهها، دانشجویان و شهروندان، این اقدام طالبان را نکوهش کردهاند.
گروهی از زنان در کابل، امروز پنجشنبه (اول جدی) در اعتراض به منع تحصیل دختران توسط طالبان به جادهها برآمدند و شعار «تحصیل، کار و آزادی» را سر دادند. اما نظامیان طالبان مانع راهپیمایی این زنان شدند و پنج زن معترض و سه خبرنگار را که برای پوشش اعتراضات رفته بودند بازداشت کردند.
سمانه* یکی از اشتراککنندگان گردهمایی اعتراضی امروز در شهر کابل به زنتایمز گفت: «تظاهرات امروز از چهارراهی دهبوری آغاز شد و تا نزدیکی پلسرخ ادامه یافت. در این هنگام طالبان با رنجرهایشان آمده، با خشونت به لتوکوب معترضان پرداختند.»
به گفتهی وی، طالبان شماری از زنان وابسته به این گروه را پیشاپیش در بین معترضان جابهجا کرده بودند تا از معترضان فیلم وعکس بگیرند. طالبان به مجرد رسیدن، شروع به لتوکوب معترضان کردند و فیلمها و عکسهایی را که زنان معترض گرفته بودند، از آنها گرفتند.
وی افزود: «پس از لتوکوب طالبان، خودم و چند نفر دیگر موفق به فرار شدیم، اما من دیدم که طالبان زینب ماندگار را همراه سه چهار دختر دیگر و دو سه خبرنگار، داخل رنجر انداخته با خود بردند.»
یک منبع دیگر به زنتایمز گفت که طالبان زینب ماندگار، انگیزه، شکیلا و رقیه ساعی را از جریان تظاهرات امروز کابل دستگیر کرده با خود به حوزه سوم امنیتی بردند و ساعاتی بعد رها کردند، اما زنتایمز به گونهی مستقل رهایی آنان را تأیید نمیتواند. تاهنوز از سرنوشت سه خبرنگاری که بازداشت شدهاند معلوماتی در دست نیست.
به نظر میرسد که طالبان پس از اعلام منع تحصیل دختران، آمادهی اعتراضهای مردمی بودهاند. از صبح امروز شمار زیادی از نظامیان این گروه در نقاط مختلف شهر، از جمله در نزدیکی دانشگاه کابل با سلاحهای سبک و سنگین مستقر شدهاند.
همزمان با تظاهرات کابل، شماری از زنان در ولایتهای بغلان و تخار نیز دست به تظاهرات زدند. طالبان در این دو ولایت نیز برای سرکوب و متفرق ساختن معترضان متوسل به خشونت شدهاند.
روز گذشته نیز شماری از دانشجویان دانشگاه ننگرهار در واکنش به منع تحصیل دختران دست به تظاهرات زدند و پسران دانشجو به رسم اعتراض صنفهای درسیشان را ترک کردند.
استعفای دهها استاد دانشگاه در اعتراض به اعمال تبعیض سیستماتیک علیه زنان
پس از اعلام و عملی شدن دستور طالبان مبنی بر ممنوعیت تحصیل دختران، دهها تن از استادان دانشگاهها در سراسر کشور در اعتراض به این تصمیم طالبان استعفا دادهاند.
این استادان دانشگاه، اقدام تازهی طالبان را تبعیض سیستماتیک علیه بخش بزرگ جامعه خوانده و گفتهاند که محروم ساختن دختران از تحصیل هرگز پذیرفتنی نیست.
شمار دقیق استادانی که استعفا دادهاند مشخص نشده ولی گفته میشود که تعداد آنها در حال افزایش است. برخی رسانههای محلی گزارش دادهاند که دستکم ۶۰ استاد دانشگاه تا کنون از سمتشان استعفا دادهاند. عبیدالله وردک، فیضالرحمان اسحاقزی، محمدزکریا شنیزی، جاوید مومند و دکتر عبدالعظیم مومند از استادان دانشگاه کابل، محمدهادی اسدی و سکندر زدران از استادان دانشگاه پلیتخنیک کابل، محمدعمر قندزی استاد دانشگاه قندز، محمدنصیر سادات استاد دانشگاه بلخ، صفیالله سمون استاد دانشگاه قندهار، ولیالحق مشفق استاد دانشگاه تخار، مصطفی کامل محمد استاد دانشگاه بامیان، اسحاق شهباز استاد در یکی از دانشگاههای خصوصی در ولایت نیمروز، توریالی فخری استاد طب در دانشگاههای خصوصی در ولایت هرات، فایزه شیوان درخانی، بکتاش امینی، مجیبالرحمان احمدیزی، ظاهرشاه صفاری، سمیعالله راسخ و زاهدالله زاهدی افرادی هستند که استعفایشان را به گونهی رسمی در صفحات اجتماعی اعلام کردهاند.
طالبان مردم افغانستان را به گروگان گرفتهاند
ممنوعیت تحصیل دختران از سوی طالبان واکنشهای گستردهی مقامهای دولت پیشین افغانستان، چهرهها و فعالان سیاسی را نیز به دنبال داشته است.
محمداشرف غنی رئیس جمهور پیشین افغانستان، اقدام اخیر طالبان را تأسفبار و نشانهی واضح از«آپارتاید جنسیتی» خوانده و نوشته است: «اصلیترین مشکل، عدم مشروعیت گروه حاکم میباشد. چون این گروه به شیوهی غیرمردمسالاری حاکم اند، افغانستان را اشغال کرده و مردم را گروگان گرفتهاند.»
محمداشرف غنی همچنان از اعتراض دانشجویان علیه اقدام تازهی طالبان، استقبال کرده و گفته است که آنان قهرمانان اصلی حقطلبی برای آموزش هستند.
حامد کرزی، رئیس جمهور دولت پیشین افغانستان نیز از تصمیم طالبان مبنی بر ممنوعیت تحصیل دختران ابراز نگرانی کرده و گفته است: «جلوگیری از آموزش زنان در افغانستان نهتنها به پیشرفت و سعادت افغانستان آسیب میرساند، بلکه کشور عزیز ما را با بیچارگی و وابستگی بیشتر به خارجیها مواجه میکند.»
محمد محقّ پژوهشگر علوم اسلامی، اقدام اخیر طالبان را ستم بر زنان خوانده و گفته است که طالبان و حامیان آن با تحریف آیات قرآنی به دنبال تحمیل خواستههایشان بر جامعه هستند.
وی این تصمیم طالبان را خلاف آموزههای اسلامی خوانده و گفته است که البته گروههایی که اسلام را ابزار رسیدن به اهداف سیاسی خود میکنند با بسیاری از آیات قرآن بازی میکنند؛ چه درباره زنان و چه دربارهی دیگر انسانها.
همچنین صدها تن از چهرههای سیاسی و فعالان مدنی دیگر نیز در صفحات اجتماعی از اقدام اخیر طالبان ابراز تأسف کرده و این تصمیم طالبان را خلاف منافع ملی و حقوق اساسی شهروندان افغانستان قلمداد کردهاند.
آزار و ستم جنسیتی جنایتی علیه بشریت است
در کنار واکنشهای داخلی، تصمیم طالبان مبنی بر ممنوعیت تحصیل دختران با واکنشهای بینالمللی نیز روبهرو شده است؛ سازمان ملل متحد، سازمان همکاری اسلامی، اتحادیه اروپا و شمار زیادی از وزیران خارجهی کشورهای غربی این تصمیم طالبان را نکوهش کرده و آن را اقدامی سرکوبگرانه علیه زنان خواندهاند.
آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل در تویتی گفته است که از این اقدام طالبان به شدت شوکه شده است. به گفتهی او، محروم ساختن دختران از آموزش نقض حقوق بشر است و تأثیر مخربی بر آیندهی افغانستان خواهد داشت. او از طالبان خواسته تا بلافاصله این تصمیم را لغو کنند.
هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز در بیانیهای گفته است: «خانواده سازمان ملل و در کل همهی سازمانهای بشردوستانه، در خشم میلیونها افغان از تصمیم مقامات طالبان مبنی بر بستن دانشگاهها به روی دانشجویان دختر تا اطلاع ثانوی، شریک هستند و از مقامات طالبان میخواهند که بلافاصله این تصمیم را لغو کنند.»
سازمان همکاری اسلامی نیز در بیانیهای گفته است که حسین ابراهیم طه، دبیر کل این سازمان با ابراز نگرانی این «تصمیم ناراحتکننده» را محکوم میکند.
در این بیانیه، اقدام اخیر طالبان ناامیدکننده خوانده شده و آمده است که پیش از این حسین ابراهیم طه و فرستادهی ویژه او برای افغانستان «مکرراً به مقامات فعلی از گرفتن چنین تصمیمی هشدار دادهاند.»
جوزف بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز در تویتی منع تحصیل دختران توسط طالبان را به شدت محکوم کرده و آن را یک حرکت غیرعادی در جهان امروز خوانده و گفته است که «آزار و ستم جنسیتی جنایتی علیه بشریت است.»
وزیران خارجهی کشورهای امریکا، بریتانیا، استرالیا، کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هالند، ناروی، اسپانیا، سویس نیز در یک بیانیه مشترک ضمن محکوم کردن این تصمیم طالبان آن را اقدامی سرکوبگرانه علیه زنان و دختران دانسته و تأکید کردهاند که طالبان باید فوراً این تصمیم خود را لغو کنند.
