عابر صدیقی
عارفه رضایی، ۲۸ ساله، یکی از فعالان زن است که در اوایل حمل۱۴۰۱مجبور به فرار از کشور شد. وضع محدودیتهای سختگیرانه بر زنان توسط طالبان سبب شد تا او و جمعی از فعالان زن در کابل علیه این محدودیتها اعتراض کنند. آنان با شعار «نان، کار، آزادی» چندین اعتراض را در کابل راهاندازی کردند؛ اعتراضهایی که هربار با سرکوب و بازداشت شماری از زنان معترض توسط طالبان مواجه شد. او در گفتوگو با زن تایمز میگوید: «طالبان به دنبال دختران معترض همهجا را میگشتند. چندبار محل زندگیام را تغییر دادم تا شناسایی و گرفتار نشوم. ولی در نهایت و با ناامن شدن فضا، راهی جز ترک کشور نداشتم.»
عارفه، پس از گرفتن ویزا از قندهار، از مرز اسپینبولدک به کویتهی پاکستان رفت و در آنجا با مشکلات زیادی روبهرو شد. نخستین مشکل عارفه در روزهای نخست ورودش به پاکستان، ندانستن زبان اردو بود. چون زبان اردو را نمیدانست، راننده کرایهی موتر را که از کویته تا اسلامآباد ۲۵۰۰ کلدار است، از او ۸۰۰۰ کلدار گرفت.
بلند بودن کرایه خانه در اسلامآباد از مشکلات دیگری است که او با آن مواجه گردید. عارفه میگوید: «پس از تسلط طالبان و مهاجرت شمار زیادی از افغانها به پاکستان، کرایه خانه چندبرابر افزایش یافته است. ناچار شدم در راولپندی خانهای را ماهانه در بدل ۳۰ هزار کلدار با یکی از دوستانم که در پاکستان ساکن بود، کرایه کنم.»
او در ظرف دو ماه اقامت در پاکستان تمام پولی را که با خود آورده بود را مصرف کرد و در نهایت مجبور شد تا گردبند طلای خود را نیز در بدل ۵۰ هزار کلدار به فروش برساند: «ماندم که چه چاره کنم. نمیتوانستم از خانوادهام کمک در خواست کنم؛ زیرا تنها عضو شاغل خانواده خودم بودم. دوستانی را که میشناختم هم پول نداشتند.»
عارفه به خاطر تهدیدات طالبان و محدودیتهایی که بر زنان وضع شده بود، أفغانستان را ترک کرد و به کشور همسایه پناهنده شد، اما تصور نمیکرد با چنین مشکلات روبرو شود.
زنان دیگری نیز که بیرون شدن از أفغانستان را تنها راه نجات از چنگ گروه زنستیز طالبان میدانستند با سرنوشت مشابه عارفه گرفتار شدند.
شکوفه امیری، در وزارت دفاع حکومت پیشین افسر بود. او نیز حدود یک سال پیش به پاکستان فرار کرد. شکوفه پس از رسیدن به اسلامآباد و مراجعه به چندین راهنمای معاملات به دلیل ندانستن زبان، نتوانست برای خود خانه پیدا نماید: «پیش یک دکان ایستاد بودیم که یک پسر هموطن آمد و از ما پرسید اینجا چه میکنید؟ ما گفتیم که از افغانستان آمدیم و زبان نمیفهمیم و اینجا را بلد نیستیم. خانه پیدا نمیتوانیم».
به گفتهی خانم امیری، آن پسر، موضوع را با خانوادهاش در میان میگذارد و خانوادهی او یکشبانهروز از امیری و مادرش میزبانی میکند: «اگر آن پسر آنجا نمیآمد، با مادر بیمارم شب در بیرون میماندم.»
شکوفه فردای آن شب به کمک خانوادهی میزبان موفق میشود اتاقی پیدا کند. او برای تهیه کرایه اتاق و مصارف خورد و خوراک، بخشی از وسایل خانهاش را در کابل به فروش میرساند.
امیری نداشتن کارت پناهندگی را یکی دیگر از مشکلات خود و زنان مهاجر میداند و میگوید: «ما نمیتوانیم در پاکستان بدون کارت مهاجرت گشتوگذار کنیم.»
به گفتهی او بسیاری از خانوادهها برای رفتن به اروپا درخواست پناهندگی دادهاند، اما هنوز سرنوشت آنها معلوم نیست: «ماههای اخیر بارها به سفارت کشورهای مهاجرپذیر درخواست پناهندگی دادهام اما از هیچکدام آنها پاسخ مثبتی دریافت نکردهام.»
برخورد خشن و توهینآمیز نیروهای پولیس و شماری از مردم کشور میزبان از دیگر مشکلاتی است که مهاجران افغانستانی بهویژه زنان را رنج میدهد و بر مصائب آنان میافزاید.
یکی دیگر از زنانی که با نام مستعار سحر با زنتایمز صحبت کرد، میگوید به خاطر فعالیتاش در شبکههای مجازی علیه طالبان مجبور شد أفغانستان را ترک کند. او از برخورد تحقیرآمیز مردم کویته با مهاجران شکایت دارد و میگوید: «مردم اینجا هیچ برخورد مناسب با ما ندارند. گاهی با الفاظی چون فراری ما را مورد خطاب قرار میدهند و حتا به چندهزار کلدار یک مهاجر و آواره چشم دوختهاند.»
او زندگی در کویته را سخت توصیف کرده میگوید: «زندگی در اینجا مانند برزخ است. حتا نمیتوانم توضیح بدهم که در اینجا بر من چه میگذرد».
پس از به قدرت رسیدن طالبان و ایجاد محدودیتهای بیشمار، تعداد زیادی از زنان فعال مدنی، نظامیان پیشین، روزنامهنگاران از کشور خارج شده و در کشورهای دیگر بهویژه کشورهای همسایه مانند پاکستان و ایران آواره شدند و با مشکلاتی چون بیکاری، افزایش کرایهی خانه، نداشتن اقامت قانونی و بیسرنوشتی روبهرو هستند.
بر اساس تازهترین آمار، حدود ۱.۳ میلیون مهاجر افغان در پاکستان ثبت شدهاند که بیش از ۳۰۰ هزار تن آن در یکونیم سال گذشته کشور را ترک کردهاند.
افزون بر مشکلات حقوقی، اقتصادی و روحی، این اواخر فشار دولت پاکستان نیز بر مهاجران افغانستان شدت گرفته است. در تازهترین مورد دولت پاکستان اعلام کرده است آن عده مهاجران افغانستانی که زمان اقامتشان به پایان رسیده است تا ختم سال ۲۰۲۲ باید از این کشور خارج شوند، در غیر آن با برخورد قانونی مواجه خواهند شد.
