متین مهراب
او را به بخش بستری صحت روانی شفاخانه حوزوی هرات منتقل میکنند. دو نرس زن با چپنهای سفید دستانش را گرفتهاند و یک زن کهنسال او را همراهی میکند. او هردم با خود تکرار میکند: «من خوبم و مشکلی ندارم، چرا مرا بستر میکنید؟»
ملیحه*، ۴۱ ساله، مادر دو پسر است، یکی ۲۱ ساله و دیگری ۱۴ساله. بعد از تسلط طالبان بر افغانستان، پسر ۲۱ ساله ملیحه چون آیندهای برای خود در أفغانستان نمیدید، خانه را به قصد اروپا ترک کرد. مادر ملیحه میگوید: «سه ماه میشود از پسر ملیحه خبری نیست» و دقیقاً از همان روز وضعیت روانی ملیحه رو به وخامت است.
مفقود شدن پسرش تنها بخشی از مشکلات ملیحه است. همسرش در زمان حکومت قبلی پولیس بوده و اکنون ملیحه شب و روز نگران است که طالبان هر لحظه برای ترور همسرش اقدام کنند.
فرشته*، مادر ملیحه به زنتایمز میگوید: «از زمان مفقود شدن پسرش ملیحه افسردگی پیدا کرد و در روزهای اخیر به شدت پرخاشگر و عصبی شده است.»
مادرش میگوید ملیحه برای پیدا کردن معلومات در مورد پسرش، همیشه اخبار گوش میدهد و شنیدن خبر غرق شدن پناهجویان افغان در آبهای بین ترکیه و یونان، همیشه وضعیت او را تشدید میکند.
همه این نگرانیها پای ملیحه را به شفاخانه صحت روانی کشاند.
این روزها صف مراجعه کنندگان به مرکز صحت روانی در شفاخانه حوزوی هرات بسیار طولانی است. اکثر مراجعه کنندگان را زنان جوان تشکیل میدهند. یکی از مسئولان شفاخانه حوزوی هرات در صحبت با زنتایمز میگوید که آمار مراجعه کنندگان به مراکز صحت روانی بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است.
این منبع گفت که در شش ماه نخست سال جاری در ولایت هرات ۲۵۴۸ مریض که شامل ۱۹۱۱ زن و ۶۳۷ مرد میشوند، در بخش صحت روانی بستری شدهاند. در حالی که این آمار در دوازدهماه سال گذشته، ۱۹۷۸ مورد بوده که ۱۵۸۳ مورد آن را زنان و ۳۹۵ مورد آن را مردان تشکیل میدادند.
طبق این آمار تنها در شش ماه نخست امسال، ۵۷۰ مورد نسبت به کل سال گذشته افزایش داشته است. تعداد بیماران زن که در شش ماه نخست امسال بستری شدهاند، ۳۲۸ مورد بیشتر از کل بیماران زن در ۱۲ ماه سال گذشته بوده است.
به گفتهی این منبع، این آمار تنها به بیمارانی اختصاص دارد که به شفاخانه هرات مراجعه کرده و شامل افرادی که به مراکز درمانی خصوصی مراجعه میکنند، نمیشود.
به گفتهی مسئولان بخش صحت روانی هرات، عدم فعالیت اجتماعی، وابستگی اقتصادی، خشونتهای خانوادگی و نگرانی از وضعیت امنیتی از دلایل اصلی شیوع بیماری روانی در یک و نیم سال گذشته در میان زنان بوده است.
سمیرای* ۲۵ ساله که برای مشاوره و گرفتن دوا به بخش صحت روانی شفاخانه حوزوی هرات آمده، میگوید در چند ماه اخیر دچار افسردگی شده است؛ بهخصوص از زمانی که طالبان اجازه ندادند به کارش در یکی ادارات دولتی باز گردد: «از یک طرف نمیتوانستم سر کارم بروم و درآمدی داشته باشم. از طرفی دیگر برخورد خشونتآمیز همسرم باعث شدیدترین شدن افسردگیام میشد.»
سمیرا که در گذشته ۱۵هزار افغانی معاش داشت، اکنون به اقتصاد همسرش وابسته است. آنچه بیشتر بر افسردگی سمیرا میافزاید، تغییر رفتار همسرش پس از آمدن طالبان است: «از یک سال به اینسو شوهرم زیاد تغییر کرده است. سابق هیچ چیزی برایم نمیگفت، اما در این مدت چندینبار مرا با سیلی زده است و مورد توهین و تحقیر قرار داده است. نمیتوانم به حیث یک زن مستقل که کار داشتم و پول داشتم و دستم به پیش کسی دراز نبود، این ضعیت را تحمل کنم.»
سمیرا ادامه میدهد: «در اوایل در مقابل بدرفتاری شوهرم واکنش نشان میدادم، دعوا میکردم و از خود دفاع میکردم، اما حالا فقط به چشمانش نگاه کرده و سکوت میکنم. گاهی که مسئله خیلی جدی میشود، خانه را ترک میکنم و نزد پدرم میروم؛ ولی سرانجام مجبور هستم به خانهام برگردم. این یک شکنجهی روحی است که تحملاش را ندارم.»
وضع محدودیتهای طالبان بر زنان در یک سال اخیر، بر فشارهای روانی زنان افزوده است. طالبان پس از قدرتگیری دوباره، زنان را از حق تحصیل و کار محروم کردند و هرروز محدودیتهای بیشتری را بر پوشش و حق تردد آنان وضع میکنند.
مسئولان شفاخانه صحت روانی هرات همچنین از افزایش آمار خودکشی که ناشی از بیماریهای روانی است، خبر میدهند.
داکتر حمیده احراری*، استاد روانشناسی بالینی در یکی از دانشگاههای خصوصی هرات میگوید: «ایجاد محدودیت و سرکوب زنان توسط طالبان و گردش ۱۸۰ درجهیی زندگی آنها، دلیل اصلی بیماریهای روانی و اقدام به خودکشی در میان زنان است.»
به گفتهی وی، قبل از حاکمیت طالبان، زنان حقوق نسبی داشتند، اما اکنون «هیچ روزنهی امیدی برای یک زندگی عادی و معمولی وجود ندارد و به جای آن انگیزههای خودکشی در ذهنشان به وجود میآید.»
خانم احراری میافزاید که حس ناامیدی و تمایل به خودکشی در شرایط فعلی در میان زن و مرد افزایش یافته است. او گفت: «انگیزههای خودکشی در مردان هم وجود دارد، اما به دلیل منزوی شدن زنان، این انگیزه در زنان بیشتر دیده میشود.»
گفتههای خانم احراری در یک نظرسنجیای موسسه تحقیقاتی گالوپ که به تاریخ ۱۰ قوس منتشر شد، نیز بازتاب یافته است. بر اساس این نظرسنجی، ناامیدی در میان مردم افغانستان عام شده است: ۹۸ درصد زنان و ۹۷ درصد مردان در سال جاری امیدی به آینده و بهتر شدن زندگیشان نداشتهاند. بحران اقتصادی از بزرگترین دلایل افزایش حس ناامیدی به شمار میرود. در نظرسنجی گالوپ آمده است که از هر ۱۰ شهروند افغانستان، ۹ نفر آن تأمین هزینههای زندگی را «دشوار یا بسیار دشوار» توصیف کردهاند.
* نامها به خاطر مسائل امنیتی مستعار آورده شدهاند.
