آزاده آزاد
معصومه* در بازار شهر نیلی کارگاه خیاطی دارد؛ کارگاهی که شش سال پیش با هزار امید و ۷۰ هزار افغانی سرمایه راهاندازی کرده بود. او آرزوهای بزرگی در سر داشت و چند ماه قبل از آمدن طالبان، تجارت تازهای را نیز آغاز کرده بود. اما پس از آمدن طالبان، معصومه میگوید که تلاشهایش برباد رفته است. این روزها به خاطر محدودیتهایی که طالبان برای زنان تجارتپیشه دایکندی ایجاد کرده، به ندرت به کارگاهش میرود.
معصومه در صحبت با زنتایمز میگوید که طالبان برای حذف زنان تجارتپیشه از صحنهی اجتماع و اقتصاد، بهانههای مختلف میگیرند تا ادامهی کار برای آنان را ناممکن کنند. او گفت: «یک روز طالبان به کارگاه خیاطیام آمده، گفتند زنان خیاط حق ندارند به لباس مردانه دست بزنند بهخاطریکه احساس پیدا میکنند و گناه میشود.»
معصومه میگوید که پس از آمدن طالبان و محدودیتهایی که آنان وضع کردهاند، بزرگترین ضربهی اقتصادیاش را تجربه کرده است.
اما مشکلات او تنها اقتصادی نیست. معصومه میافزاید: «طالبان چندبار شاگردان مرد مرا بازداشت کردند و ما را مورد توهین، تحقیر و دشنام قرار دادند و در آخرین اقدام، تابلوی دکان مرا پاره کردند.»
چندی پیش بود که شماری از زنان تجارتپیشه و کسبهکار دایکندی به زنتایمز گفتند که ریاست امر به معروف و نهی از منکر طالبان به آنها دستور داده که از معامله و کار با مشتریان و کارفرمایان مرد بپرهیزند. یکی از این زنان کسبهکار گفته بود که طالبان به آنها گفتند: «بعد از این زنان خیاط نهتنها حق دوختن لباس مردانه را ندارند، بلکه حتا حق نگاه کردن به سمت مردان را نیز ندارند.» به آنها گفته شده بود که در صورت سرپیجی از این دستور، دکانشان بسته خواهد شد.
لیلا*، یکی از زنان تجارتپیشه که بیش از یک دهه در بازار نیلی کار کرده است، میگوید این روزها زندگی برایش دشوار شده است. او که کارش را با ۵۰۰ افغانی سرمایه شروع کرده بود تا قبل از آمدن طالبان، توانسته بود یک تجارت موفق را رهبری کند. او در صحبت با زنتایمز میگوید: «۳۵ زن را در بافندگی آموزش دادم. آنها انواع بافندگی، صنایعدستی هزارگی و گلدوزی را تهیه میکردند و من محصولاتشان را در دکان خود به فروش میرساندم.»
او میگوید که زنان تجارتپیشه دایکندی با راهاندازی «پنجشنبه بازار» توانسته بودند رونقی به کارشان بدهند. اما حالا دیگر گویی در بازار نیلی جایی برای زنان تجارتپیشه باقی نمانده است. لیلا ناامیدانه میگوید: «تا قبل از آمدن طالبان ۲۵۰ هزار افغانی روی تجارتم سرمایهگذاری کرده بودم و خودم و همکارانم هم استقلال مالی پیدا کرده بودیم. اما حالا نه خبری از آن بازار است و نه اقتصاد مناسب داریم.»
محدودیتهایی که طالبان برای زنان تجارتپیشه در دایکندی وضع کردهاند، تعدادی از این زنان را مجبور به کنارهگیری از تجارت کرده است. مسئول انجمن زنان تجارتپیشه دایکندی در صحبت با زنتایمز تأیید میکند که تا قبل از آمدن طالبان و وضع محدودیتها، در انجمن آنها حدود ۴۸ زن تجارتپیشه عضویت داشتند، اما اکنون فقط ۹ تن از این زنان فعال هستند.
نازیه*، یکی از زنان تجارتپیشه دایکندی است که یک ماه پیش دروازهی دکانش را بست. او که چهار سال پیش کارش را با راهاندازی یک دکان لوازم بهداشتی و آرایشی آغاز کرده بود، میگوید: «از ترس و وحشت طالبان و نبود خرید و فروش در بازار، دکان خود را بستم و اجناس داخل آن را به قیمت کم فروختم. من با هزینه ۵۰ هزار افغانی کارم را شروع کرده بودم و تا قبل از آمدن طالبان سرمایه خود را به ۵۰۰ هزار افغانی رسانده بودم.»
هرچند طالبان به گونهی رسمی تجارت زنان را ممنوع نکردهاند، اما محدودیتهایی همچون ممنوعیت معامله با کارفرما و مشتریان مرد، عملا کار زنان تجارتپیشه را ناممکن ساخته است. بر اساس برآوردها، وضع محدودیت بر اشتغال زنان حداقل یک میلیارد دالر به اقتصاد افغانستان خسارت وارد کرده است.
*برای حفظ هویت افراد، اسامی مستعار هستند.
