فرشته غنی و عطیه فرآذر
با قدرتگیری دوبارهی طالبان، میزان زنکشی و خودکشی زنان نیز افزایش یافته است. بر اساس آماری که توسط زنتایمز تهیه گردیده، در یازده ماه گذشته حدود ۲۱۴ زن به گونههای مختلف به قتل رسیدهاند. این آمار تنها شامل مواردی میشود که در رسانهها گزارش داده شده است. عامل اکثر این قتلها نیز محدودیتهای اعمالشده توسط طالبان، فقر و بیکاری، خشونتهای خانوادگی و مشکلات روانی ناشی از وضعیت موجود خوانده شده است.
قتلهای مرموز و پیوستهی زنان در افغانستان در حالی به وقوع میپیوندد که عاملان آن کماکان شناسایی نمیشوند. در صدر فهرست قربانیان، از ۱۸۲ مورد قتلی که توسط رسانهها گزارش شده، ۵۸ مورد آن قتلهاییاند که عاملان آنها شناسایی نشدهاند. در ردهی دوم، ۵۶ مورد قتلهاییاند که گروه داعش مسئولیت آن را به دوش گرفته است. بیشترین ارقام این قتلها مربوط به کشته شدن ۵۳ دختر دانشآموز در مرکز آموزشی کاج در غرب کابل است که مسئولیت آن را گروه داعش به عهده گرفته است. در ردهی سوم زنکشی قتلهاییاند که از سوی اقارب نزدیک زنان صورت گرفته است. این قتلها بیشتر در حوزهی خصوصی و در خانههای این زنان اتفاق افتاده است. بر اساس یافتهها، عاملان بیشتر این قتلها شوهران یا اعضای مرد نزدیک این زنان بوده است. قتلهای منتسب به قتلهای ناموسی، ۴۹ مورد در ۱۱ ماه گذشته بوده است.
در این میان، ۱۹ مورد از قتلهای زنان در این گزارش را افراد طالبان مرتکب شدهاند. این ۱۹ قتل تنها از آن نوع قتلهاییاند که از سوی رسانهها مستندسازی و ثبت شدهاند. در بخش آخر این ردهبندی، اقدام به خودکشی از سوی زنان است که به دلیل وضعیت نابسامان موجود در کشور، افزایش تبعیضها و محدودیتها و احکام زن ستیزانهی طالبان صورت گرفته است. یافتههای زنزتایمز حاکی از ثبت ۳۲ مورد خودکشی زنان و دختران در افغانستان است که انگیزه و عامل آنها بررسی نشده و شریک جرم احتمالی به مجازات نرسیده است.
در تازهترین مورد تنها طی سه روز ۲۱، ۲۲، ۲۳ نوامبر، ۴ مورد قتل زنان رسانهای شده است. به تاریخ ۲۱ نوامبر افراد مسلح ناشناس با هجوم به خانهای در روستای فریش ولسوالی گرزیوان این ولایت، یک زن را تیرباران کردند. یک منبع که نمیخواهد از او نام برده شود میگوید که مردان مسلح با شکستن دروازه وارد خانه شده و این زن را با شلیک گلوله به قتل رساندند.
به تاریخ ۲۲ نوامبر، مردی دیگر در هرات خانم برادرش را کشت. منابع محلی در هرات میگویند که این مرد خانم برادرش را با ضرب گلوله کشته است. علت این قتل دعوای خانوادگی خوانده شده است
در همین روز، منابع محلی در فاریاب نیز از کشتهشدن همسر یک جنگجوی طالبان در این ولایت خبر دادهاند. در این رویداد یکی از جنگجویان گروه طالبان بهنام کرامالدین، در روستای فریش ولسوالی گرزیوان ولایت فاریاب همسرش را کشته است.
یکروز پس از آن به تاریخ ۲۳ نوامبر یک مرد در سرپل همسرش را با چاقو به قتل رساند. این مرد که مهرالله نام داشته همسرش را به ضرب چاقو کشته است. قاتل و همسر مقتولاش هر باشندهی اصلی روستای «التراب»ولسوالی گوسفندی این ولایت است.
این موراد تنها نمونههای کوچکی از آن چیزی است که در افغانستان زیر کنترل طالبان رخ میدهد. یافتههای زنتایمز دال بر این است که زنکشی فاجعهی خاموش و فراگیری است که زیر سلطهی طالبان در حال افزایش است.
در بررسی عوامل زنکشی شهلا فرید، استاد پیشین دانشکدهی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه کابل که در سال ۲۰۱۸ کتابی تحت نام «قتلهای ناموسی؛ روایتی از زندگی زنان افغانستان» را منتشر کرد، به زنتایمز میگوید: «قتلهای مرموز زنان که در این اواخر اتفاق افتاده، شامل قتلهای ناموسی نیست. قتل ناموسی مواردی است که یکی از اعضای مرد خانواده عضو زن خانوادهی خود را به دلایل حیثیتی به قتل برساند. در مواردی که یک زن چند روز تحت تعقیب قرار میگیرد و بعد عامدانه به شکل فجیعی به قتل میرسد، زن به صرف جنسیت زنانهاش کشته میشود که حاصل نفرت و بیزاری عمومی از جنس زن است.»
بر اساس فهرستی که زنتایمز از موارد قتلهای مرموز زنان تهیه کرده، موارد معدودی از این قتلها که زیر حاکمیت طالبان اتفاق افتاده مستند و رسانهای شده است. به دلیل سانسور و خفقان حاکم خیلی از قضایا در خفا اتفاق افتاده و هیچ خبر و اطلاعی از آن نشر نشده است.
در همین حال خانم فرید دربارهی دلایل اصلی این جهش آمار خشونت میافزاید: «با وجودی که همواره مسئلهی اعمال خشونت بر زنان و قتلهای مرموز آنان در افغانستان وجود داشت، ولی حالا به دلیل مصونیت عاملان این قتلها ما شاهد افزایش چشمگیر آن هستیم. وقتی عامل زنکشی دستگیر و مجازات نمیشود، کشتن زنان دیگر هزینهای نخواهد داشت و هر کسی جرات میکند که خیلی راحت زنی را به قتل برساند.»
گزارش جدید UNODC و زنان سازمان ملل در مورد زنکشی نشان میدهد که زنان و دختران بیشتر در حوزهی خصوصی و محیطهای زندگی شخصی در معرض خطر کشتهشدن هستند.
آخرین مطالعه در اینباره نشان میدهد که به طور متوسط در سال ۲۰۲۱بیش از پنج زن یا دختر در هر ساعت توسط شرکای زندگی یا سایر اعضای نزدیک مرد خانواده کشته میشوند.
انتشار این گزارش از سوی زنتایمز، در آستانهی روز جهانی منع خشونت علیه زنان یادآوری وضعیت هولناک و وحشتناک برای زنان است و خشونت علیه زنان را یکی از فراگیرترین موارد نقض حقوق بشر در سراسر جهان اثبات میکند. در بخشی از این پژوهش آمده است که از مجموع زنان و دخترانی که در سال گذشته به طور عمدی کشته شدند، حدود ۵۶ درصد آنان در خانه توسط شرکای صمیمی یا سایر اعضای خانواده کشته شدند.
سیما باهوس، مدیر اجرایی زنان سازمان ملل متحد در اینباره میگوید: «پشت هر آمار زنکشی، داستان یک زن یا دختر است که شکست خورده است. این مرگها قابل پیشگیری هستند – ابزار و دانش لازم برای انجام این کار از قبل وجود دارد. سازمانهای حقوق زنان در حال حاضر دادهها را زیر نظر دارند و از تغییر سیاست و پاسخگویی در اینباره حمایت میکنند. اکنون ما به اقدامی منسجم در سراسر جامعه نیاز داریم که حق زنان و دختران را برای احساس امنیت در خانه، خیابان و در همه جا برآورده کند.»
همزمان گادا ولی، مدیر اجرایی دفتر مقابله با موادمخدر سازمان ملل متحد نیز در آستانهی روز محو خشونتهای جنسی و جنسیتی گفته است: «هیچ زن یا دختری نباید به خاطر شخصیتاش از جان خود بترسد. برای متوقف کردن انواع قتلهای جنسیتی زنان و دختران، ما باید همهی قربانیان را در همه جا بشماریم و با درک خطرات و محرکهای زنانکشی وضعیت را بهبود بخشیم تا بتوانیم واکنشهای پیشگیری و عدالت کیفری بهتر و موثرتری را طراحی کنیم.»
او میافزاید: دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد مفتخر است که مطالعهی ۲۰۲۲ مورد زنکشی را با سازمان زنان سازمان ملل آغاز میکند تا اقدامات جهانی در پیشگیری در اینباره را تقویت کند و به این معضل در سراسر جهان پایان بخشد.
سازمان ملل متحد در بیانیهای به مناسبت روز جهانی پایان دادن به خشونت علیه زنان گفته است که طالبان باید برای پایان دادن به خشونت علیه زنان و بهتر شدن وضعیت حقوق آنان گامهای فوری بردارند.
این سازمان همچنان افزوده است که زنان افغانستان از تابستان ۲۰۲۱ تاکنون خشونت مبتنی بر جنسیت و وخامت حقوقی قابل ملاحظهای را تجربه میکنند.
در همین حال، روزا اوتنبایوا، نمایندهی خاص سرمنشی سازمان ملل برای افغانستان نیز در واکنش به این مسئله گفته است: «حقوق اساسی زنان افغانستان باید حفظ شود و گامهای مشخصی برای ایجاد محیط مناسب عاری از هر گونه خشونت به هدف توانمندسازی آنان برداشته شود.»
این مواضع و نگرانیها در حالی دربارهی وضعیت بحرانی زنان در افغانستان منتشر میشوند که طالبان دو روز پس از به قدرت رسیدن در ۱۵ آگوست سال ۲۰۲۱ و اعلام عفو عمومی، حذف و خشونت علیه زنان را در دستور کار خویش قرار دادهاند و خود از عوامل اصلی خشونتهای ساختاری علیه زنان به شمار میروند.
