عطیه فرآذر و فرشته غنی
فریده و جمیله، چند هفته پیش برای ثبت درخواست پست معلمی به ریاست معارف در شهر تالقان ولایت تخار مراجعه میکنند. مسئولان طالبان ابتدا به آنها میگویند که استخدام متوقف است، اما بعداً از آنها در بدل احراز پست معلمی که حدود ۸ هزار افغانی معاش دارد، مبلغ ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار افغانی رشوه میخواهند.
فریده یک لیسانس دارد و از دارالمعلمین ولایت تخار نیز فارغ شده است. پس از آنکه طالبان کار در سکتورهای غیر از صحت و معارف را برای زنان ممنوع اعلام کردند، فریده تصمیم میگیرد که با استفاده از دیپلوم دارالمعلمین خود برای شغل معلمی درخواست دهد. او دو هفته پیش به ریاست معارف شهر تالقان میرود. وقتی درخواست کاری خود را به ماموران طالبان میدهد، به او گفته میشود که «مقرریها بند شده و قرار نیست امسال معلم جدید استخدام کنیم.»
فریده درحالیکه با سندهای دستداشتهاش ناامیدانه ساختمان ریاست معارف را ترک میکند، با زنی روبهرو میشود که به او میگوید: «میتوانی در بدل رشوه مقرر شوی. باید یک کمیشنکار پیدا کنی.»
بعد از تلاشهای بسیار، فریده شخصی را پیدا میکند که کارمند ریاست معارف شهر تالقان است. فریده میگوید: «آن فرد به من گفت که میتواند صد فیصد مرا مقرر کند، اما این مقرری شرط و شرایطی دارد. اول اینکه باید ۱۲۰ هزار افغانی به او بدهم تا به حیث معلم مقرر شوم. دوم اینکه این معامله یک راز بین مامیباشد و نباید کسی خبر شود.»
فریده میگوید: «به آن شخص گفتم که من اسناد تحصیلی دارم. هیچ مشکلی قانونی ندارم که به حیث معلم مقرر نشوم. اینقدر پول هم ندارم که بپردازم. او عصبانی شد و گفت پس چرا وقت مرا ضایع ساختی؟رئیسهای ما هم در معارف شهر بدون پول کاری را انجام نمیدهند. من همهی این پول را به خودم نمیگیرم؛ با آنها تقسیم میکنم.»
فریده از آنروز به بعد خواب معلمشدن را از سر خود دور میکند.
جمیله، معلم برحال در یکی از مکتبهای دولتی تخار است. او سه هفته پیش برای تقرری خواهرش به ریاستمعارف شهر تالقان میرود. جمیله میگوید: «من و خواهرم با سندهای تحصیلی به معارف شهر رفتیم. یکی از مسئولان این اداره به ما گفت که امسال مقرریها بند شده و هیچ معلم جدیدی استخدام نمیشود. ما وقتی در مورد وضعیت خراب اقتصادیمان به او گفتیم، او آهسته به ما گفت: ۱۵۰ هزار افغانی بیاورید، رسماً مقرر میشوید.»
وقتی جمیله و خواهرش میگویند این مقدار پول در اختیار ندارند، آن مسئول طالب آنها را به مدیر یک مکتب معرفی میکند.
جمیله میگوید: «این مدیر مکتب بار اول ۱۵۰ هزار افغانی رشوه درخواست کرد. بار دوم ۱۲۰ هزار افغانی وبار سوم ۱۰۰ هزار افغانی خواست و گفت تا زمانیکه به حیث معلم اوراق را امضا نکردید، من پول را نمیگیرم،یعنی این کار با صد فیصد ضمانت انجام میشود.»
جمیله که تنها نانآور یک خانوادهی ۹ نفره است، نگران است که از کار اخراج شود: «وضع اقتصادیخانوادهی ما خیلی ضعیف است. در خانه کسی را نداریم که کار کند. میترسم در منفکیهای معلمین برابر شوم. شنیدم ریاست معارف از اشخاص جدید پول میگیرد، معلمین سابقه را برکنار و بهجایشان افراد جدید مقرر میکند.»
جمیله میگوید در مکتبی که او تدریس میکند، هفتهی پیش ۵ معلم با سابقه را اخراج کردهاند و قرار است معلمان جدیدی جای آنها گماشته شود.
او میگوید: «اینجا یا باید پول گزاف رشوه بدهی یا واسطهی قوی در بین طالبان داشته باشی که در بست کارت بمانی. ما هیچکدام اینها را نداریم.»
مولوی حزبالله مبشر، رئیس معارف طالبان در تخار در این مورد به زنتایمز میگوید: «این ادعاها کاملاً دروغ است. هیچ ماموری نمیتواند در امارت اسلامی رشوه بگیرد.» او همچنین میگوید که امسال این اداره ۱۸۰ معلم زن استخدام کرده است.
این بار اول نیست که گزارشهایی از اخاذی و فساد اداری طالبان به گوش میرسد. ماموران طالبان در گذشته نیز زیر نامهای مختلف از مردم اخاذی کردهاند.
اسامی مصاحبهشوندگان این گزارش مستعار است.
