فرشته غنی
نغمهی ۲۶ ساله، یکی از معدود زنانی در ولایت ارزگان است که هنوز اجازهی رفتن به کار را دارد. او کارمند ادارهی طالبان است و میگوید که محدودیتهای آنان، محیط کار را غیرقابل تحمل کرده است. اگرچه دفتر نغمه از دفتر همکاران مرد اش جدا است، اما او اجازه ندارد برقع خود را حتا زمانی که تنها و پشت میزش است بر دارد. او میگوید: «دستور رهبران طالبان است که در گرمای ۴۰ درجهی تابستان، حجاب سیاه و رویش برقع سیاه بپوشم که چشم مردان به من نیفتد، با وجود اینکه خودم زیر برقع نفسم میگیرد.»
پوشیدن برقع در محل کار در هوای سوزان تابستان تنها دغدغهی این روزهای او نیست. او هر بار که خانه را ترک میکند، باید محرم مرد همراهاش باشد. نغمه شرح میدهد که اگر محرم کنارش نباشد، هیچ موتری او را سوار نمیکند. او میگوید: «به خاطر نداشتن محرم هیچ موتروانی اجازه نمیدهد سوار تکسیاش شوم. چند روز پیش وقتی هیچ موتروانی مرا سوار نکرد، با برادرانم تماس گرفتم که مرا به خانه برسانند، اما بهانه آوردند و نیامدند. وقتی با پای پیاده به خانه رسیدم، برادرانم مرا سرزنش کردند.»
نغمه میافزاید برادراناش گفتند: «وقتی نان خوردنت را ما میدهیم، تو چرا کار میکنی؟ اگر طالب دستگیرت کند، ما با کدام چشم با مردم روبرو شویم؟»
در قوس ۱۴۰۰ بود که طالبان تردد زنان بیش از ۷۲ کیلومتر را مشروط به همراهی محرم کردند و این دستور زنان را با محدودیت فراوانی مواجه کرد. برای تطبیق این دستور، طالبان جلوی زنان را میگیرند و میپرسند که محرمشان کجا است؟ افزون بر این، در اوایل ماه ثور، طالبان استفاده از برقع یا حجاب عربی را برای زنان در اماکن عمومی اجباری کرد. براساس آن فرمان، اگر زنان سرپیچی کنند، «قیم» عضو مرد خانواده مجازات خواهد شد.
سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر هفته گذشته، جزئیات دیگری از این فرمان را عمومی کرد: «برقع و حجاب سیاه عربی هر دو برای زنان جایز است، به شرطی که تنگ، چسپان، نازک، مزین و معطر نباشد.»
څانگه که قبلا به عنوان وکیل در ولایت ننگرهار کار میکرد، میگوید که هدف طالبان از تحمیل حجاب اجباری، حذف زنان از حضور در جامعه است. او به اجبار خانواده و در محیط سنتی منطقهاش، بیش از یک دهه است که در بیرون از خانه برقع میپوشد. اما قبل از طالبان، برقع پوشیدن او را از تحصیل و کار باز نداشته بود. پس از قدرت گرفتن مجدد طالبان، او کار خود را از دست داد.
در ماه حمل څانگه برای کار در یک نهاد بینالمللی که متقاضی زن میپذیرفت، درخواست داد. آنها او را به مصاحبهی کاری دعوت کردند، اما شرایطی که در ایمیل نوشته بودند، څانگه را شوکه کرد.
او یک کپی از ایمیل خود را با زنتایمز به اشتراک گذاشت، از جمله این بخش: «یادداشت برای کاندیدهای زن: زمانی که به دفتر ما میآیید، با پوشیدن برقع (چادری) و همراه محرم (شوهر، برادر یا پدر) بیایید و لطفا نام محرمتان را با ما شریک سازید.»
څانگه آن روز با برادرش به مصاحبهی کاری رفت، اما از آن جهت که هیچ کاندید زن دیگری نتوانسته بود در مصاحبه حاضر شود، آنها پست کاری را دوباره به اعلام گذاشتند و از څانگه خواستند دوباره درخواست دهد.
څانگه میگوید: «بسیاری از زنان کارمند خودشان سرپرست خانوادهاند و محرم ندارند. شرط داشتن محرم، حق کار و نان خوردن را از بسیاری از زنان سرپرست گرفته است.
براساس گزارش برنامهی جهانی غذا، زنان و دختران بیش از نیمی از جمعیت افغانستان را تشکیل میدهند که برای تأمین غذا مشکل دارند، به طوری که ۸۵ درصد از زنان سرپرست خانوار برای تأمین غذای خانوادهی خود با شرایط سخت مواجهاند، درحالیکه این رقم برای مردان سرپرست خانواده ۶۲ درصد است. همچنین دههها جنگ، صدها هزار بیوه در کشور بهجا گذاشته که با محدودیتهای روزافزون طالبان در برابر زنان، شانس کمی برای یافتن کار دارند.
براساس آمار، قبل از به دست گرفتن قدرت از سوی طالبان، ۲۰ درصد نیروی کار را زنان تشکیل میدادند. سازمان بینالمللی کار سازمان ملل تخمین میزند که مشارکت زنان تنها در سه ماهه سوم سال ۲۰۲۱ به میزان ۱۶ درصد کاهش یافته است. همچنین بنابر گزارش برنامهی توسعهی سازمان ملل متحد، محدودیتهای کار زنان باعث از دست رفتن در حدود پنج درصد از تولیدهای ناخالص داخلی یا ضرر یک میلیارد دالری شده است.
اکنون و با گذشت بیش از یکسال از روی کار آمدن طالبان، زنان کمتر و کمتری اجازه دارند در بخشهایی غیر از تعلیمی و صحی کار کنند. آنها میگویند که محدودیتهای طالبان، نظارتشان بر نوع لباس و الزام محرم، امکان اشتغال و زندگی را برای آنها بسیار دشوار کرده است.
با این حال، تلاش برای تأمین معیشت نزد زنانی چون نغمه که با حقوق ناچیزش هزینهی تحصیل خود و خواهرش را تامین میکند، امری اجتنابناپذیر است. نغمه میگوید: «در سختترین شرایط کار میکنم، اما در خانه نمیمانم، زیرا در خانه ماندن یعنی حذف شدن». څانگه نیز از انگیزهاش برای ادامهی مقاومت زیر سایهی تبعیضهای نفسگیر طالبان میگوید: «این وضعیت نمیتواند به همین منوال ادامه یابد، ما نباید سر خم کنیم و باید به مقاومت خود ادامه دهیم.»
هرچند زنانی چون څانگه و نغمه هنوز دست از کار نکشیدهاند، اما روند رو به زوال مشارکت اقتصادی زنان زیر سلطهی طالبان، وضعیت رو به احتضار اقتصاد افغانستان را بیش از همیشه تیره میکند.
نامها برای حفظ هویت مصاحبهشوندگان تغییر داده شده است.
