زنی از افغانستان در کنفرانسی که بهتاریخ ۱۸ جولای ۲۰۲۲ در بریتانیا برگزار شده بود، فریاد میزند: «ببین – این دختر من است. او در زندان طالبان بود. او را شکنجه کردند. او را شکنجه کردند. همهی شما، همهی جهان، در برابر من، بهعنوان یک زن افغانستان، مسئول هستید… من همهچیز زندگیام را از دست دادم.»
زنان افغانستان احساس میکنند که دنیا تنها رهایشان کرده است. آنها برای این احساس دلیلی موجه دارند.
در سال ۲۰۰۱، امریکا و متحدانش برای جلب حمایت از مداخلهی نظامی در افغانستان پس از حملهی ۱۱ سپتامبر، به نقض حقوق زنان و دختران توسط طالبان استناد کردند. در طول ۲۰ سال حضورشان در افغانستان، همین کشورها اغلب متعهد شدند که برای همیشه در کنار زنان و دختران افغانستان میمانند و از حقوق آنها دفاع میکنند.
طالبان بلافاصله پس از بهدست گرفتن قدرت در ۱۵ آگوست ۲۰۲۱، تمام حقوق زنان و دختران را زیرپا گذاشتند. اکنون زنان و دختران افغانستان ماهها است منتظرند که جهان برای پایان دادن به این نقض گستردهی حقوقشان کاری کند.
اکنون ۳۲۷ روز از زمانی که طالبان عملاً دختران افغانستان را از ادامهی تحصیل در لیسه منع کردهاند، میگذرد. این ۳۲۷ روز بهمعنای محرومیت دختران یک کشور از تحصیل است. ۳۲۷ روز از عمر آنها که هرگز باز نخواهند گشت. دختران در مکاتب ابتدایی روحیهی خود را از دست دادهاند و سالهایی را میشمارند که پس از آن مجبور به ترک تحصیل خواهند شد. زنان در دانشگاه میدانند که پس از آنان دیگر قرار نیست زنی پا جای پایشان بگذارد. محرومیت زنان از بسیاری مشاغل، محدودیت گشتوگذار و قوانین محل کار که بسیاری از زنان را حتا از کارهایی که بر روی کاغذ مجاز به انجام آنها هستند، محروم میکند، چشمانداز آیندهی زنان را بهشدت محدود کرده است.
طالبان سیستمی که بهخشونتهای مبتنی بر جنسیت پاسخ میداد را برچیدند. موانع جدیدی برای دسترسی زنان بهمراقبتهای صحی ایجاد کردند. امدادگران زن را از انجام وظایفشان بازداشتند و به معترضان حقوق زنان حمله کردند.
آخرین باری که طالبان از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ بر سر قدرت بودند، حقوق زنان و دختران را بهشکل عمیقاً تکاندهندهای زیرپا گذاشتند. اما اکنون فاجعه بسیار فراتر از آن است. در سالهای پس از ۲۰۰۱، پیشرفتهای نابرابر اما نبستاً مهم در راستای احترام به حقوق زنان و دختران در اغلب کشورها وجود داشته است. در سال ۲۰۱۴، سوئدن اولین کشوری بود که اعلام کرد «سیاست خارجی فمینیستی» دارد. اکنون بسیاری از کشورهای دیگر تعهد خود نسبت به این سیاست را اعلام کردهاند.
ما از کشورها بهویژه آنهایی که به داشتن سیاست خارجی فمینیستی متعهد هستند، انتظار داریم که اینبار در مخالفت با نقض حقوق زنان و دختران توسط طالبان بسیار فعالتر عمل کنند. با یکدیگر همآهنگ باشند. از همه مکانیسمها و اقدامات موجود از جمله ممنوعیت سفر و سایر تحریمها علیه رهبران طالبان استفاده کرده و حقوق زنان و دختران افغانستان را در اولویت اصلی سیاست خارجی خود قرار دهند.
تا کنون واکنشهای جامعهی جهانی بسیار ناکافی بوده است. بسیاری از کشورها، سازمان همکاری اسلامی و اتحادیهی اروپا با صادر کردن بیانیههایی، نگرانی عمیق خود را ابراز کرده و از طالبان خواستهاند که به نقض حقوق زنان پایان دهد. اما اقدامات ملموس، همآهنگ و عملی اندک بوده است.
در آگوست ۲۰۲۱، نشست ویژهی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در مورد افغانستان تنها به ارائهی اظهاراتی نگرانکننده بسنده کرد. نشست سپتامبر این شورا سِمَت گزارشگر ویژهی جدید در مورد حقوق بشر در افغانستان را معرفی کرد که گام مثبتی بود، اما سازمانهایی از جمله دیدهبان حقوق بشر خواستار سازوکار بسیار قویتری شده بودند – یک هیات مستقل حقیقتیاب یا کمیسیون تحقیق.
در ماه مارچ، شورای امنیت، مأموریت سازمان ملل متحد در افغانستان را تمدید و آنرا مسئول «ترویج حقوق بشر برای همهی افغانها» کرد و به این سازمان دستور داد که «برابری جنسیتی، توانمندسازی زنان و دختران و تأمین کامل حقوق انسانی آنها» را در زمینههایی از جمله آموزش، رهبری و مشارکت در تصمیمگیری «ترویج داده و حمایت کند». این مأموریت همچنین مسئولیت نظارت بر نقض حقوق زنان را با اشارهی خاص به گروههای زنان از جمله فعالان بهعهده میگیرد.
این مأموریت قدرت لازم را دارد. اما چهار ماه بعد، شواهد چندانی دال بر اینکه این ماموریت – که همچنین مسئول تعامل با طالبان در سطح سیاسی و حمایت از واکنش بینالمللی به بحران وخیم انسانی افغانستان است، توانسته به اهداف خود دست یابد، وجود نداشت.
در ماه جون، شورای امنیت برای دو تن از مقامات طالبان که در اعمال محدودیت تحصیلی برای دختران و زنان دست داشتند، محدودیت سفر وضع کرد، اما معافیتهای ممنوعیت سفر را برای ۱۳ رهبر دیگر طالبان تمدید کرد. در ماه جولای، شورای حقوق بشر یک نشست ویژه در مورد وضعیت زنان و دختران در افغانستان برگزار کرد. این نشست به شورا اجازه داد که اظهارات محکم و پرقوت زنان افغانستان را بشنود. اما قطعنامهای که پس از این مناظره بهتصویب رسید، گامی قابل پیشبینی بود – یک «گفتوگوی تعاملی بهینهشده» در جلسهی بعدی شورا در ماه سپتامبر.
این طرح برای هیاتی متشکل از نمایندگان دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد با اشتراک گزارشگر ویژهی وضعیت حقوق بشر در افغانستان است. این سازمان شامل سایر سازوکارهای مرتبط حقوق بشر، ارگانها و آژانسهای ملل متحد از جمله مأموریت کمک سازمان ملل در افغانستان و سازمانهای غیردولتی، از جمله سازمانهای حقوق زنان افغانستان و دیاسپورا خواهد بود. این هیات بهروزرسانیها را ارائه خواهد کرد و با دولتها در مورد وضعیت زنان و دختران در افغانستان تعامل خواهد داشت.
زنان و دختران افغانستان هرروز آسیبهای جبرانناپذیری را تجربه میکنند. آنها حق دارند انتظار داشته باشند که جهان برای متوقف کردن این بحران اقدامات بیشتری انجام دهد.
ما اما شاهد چنین واکنشی نیستیم. پاسخها ناهمآهنگ و فاقد فوریت بودهاند. هیچ راهحل آسانی وجود ندارد، زیرا طالبان در برابر فشار بسیار مقاوم هستند. با توجه به اجماع جهانی در مورد مسائل اساسی مانند حق دختران برای تحصیل، پاسخ باید بسیار قویتر باشد.
«به آن رهبران جهان (کشورهای درحال خروج از افغانستان)، میخواهم بگویم شرم بر شما. من بهتمام جهان میگویم، شرم بر شما، برای کاری که با افغانستان کردید.» این سخنان محبوبه سراج، فعال حقوق زنان افغانستان چندروز پیش از تسلط طالبان بود. اکنون (یکسال بعد) سخنان او بهطرز دردناکتری بهحقیقت پیوسته است.
هنوز اما دیر نیست. زمان آن فرارسیده که کشورهای سراسر جهان بهویژه آنهایی که در ۲۰ سال گذشته در افغانستان عمیقاً درگیر بودند، کارهای بیشتری انجام دهند. نشست شورای حقوق بشر در ماه سپتامبر باید برای نشان دادن تعهد بسیار قویتر دولتها بهحمایت از حقوق زنان و دختران افغانستان و کمک به تضمین پاسخگویی در قبال نقض حقوق آنها گامهای مشخصی را بردارد.
غیرقابل تصور است که در سال ۲۰۲۲ زنان و دختران افغانستان از جامعه خط بخورند و انسانیت آنها از اساس انکار شود. جهان به آنها اقدامی عملی بدهکار است، نه کلمات بیشتر.
هدر بار، معاون بخش حقوق زنان در دیدهبان حقوق بشر است.
